ΕΑΝ ΘΕΛΕΤΕ
ΕΠΙΣΚΕΦΘΕΙΤΕ
ΤΙΣ ΠΑΡΑΚΑΤΩ
ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΕΝΕΣ ΞΕΝΕΣ ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΕΣ
«Λόγος εἰς τὸν Τίμιον καὶ Ζωοποιὸν Σταυρόν»
– Ἁγίου Γρηγορίου Παλαμᾶ (νεοελληνικὴ ἀπόδοση) ( Ν Ε Ο )
Λόγος εις την Ύψωσιν του Τιμίου Σταυρού και εις την Αγίαν Ανάστασιν.
ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΣΩΦΡΟΝΙΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΙΕΡΟΣΟΛΥΜΩΝ
Λόγος εἰς τήν Ὕψωσιν τοῦ Τιμίου καί Ζωοποιοῦ Σταυροῦ
Η ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΥΨΩΣΙΣ
ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΚΑΙ ΖΩΟΠΟΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ
Τὰς ἐν λάρυγγι Σῶτερ ὑψώσεις φέρει,
Ὑψούμενον βλέπουσα τὸν Σταυρὸν κτίσις.
Ὑψώθη δεκάτῃ, Σταυροῦ ξύλον, ἠδὲ τετάρτῃ.
«ΤΟΝ ΣΤΑΥΡΟΝ ΣΟΥ ΠΡΟΣΚΥΝΟΥΜΕΝ ΔΕΣΠΟΤΑ»
ΛΑΜΠΡΟΥ Κ. ΣΚΟΝΤΖΟΥ Θεολόγου – Καθηγητού
Η Παγκόσμια Ύψωση του Τιμίου Σταυρού αποτελεί έναν σπουδαίο εορτολογικό σταθμό του εκκλησιαστικού έτους. Στις 14 Σεπτεμβρίου σύμπασα η Ορθοδοξία τιμά τον Σταυρό του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο οποίος χαρακτηρίζεται ως το «καύχημά» Της και η «δόξα» Της. Πηγές της εκκλησιαστικής μας ιστορίας αναφέρουν ότι η εορτή της Παγκόσμιας Ύψωσης είχε καθιερωθεί από τα αρχαία χρόνια, ίσως μάλιστα να είχε καθιερωθεί και από αυτόν τον Μέγα Κωνσταντίνο, κατά προτροπή προφανώς της μητέρας του αγίας Ελένης, αμέσως μετά την εύρεση του Τιμίου Ξύλου στα Ιεροσόλυμα, γύρω στο 330 μ.Χ.
Η τιμή προς τον Τίμιο Σταυρό ανάγεται στους αποστολικούς χρόνους. Οι επιστολές του αποστόλου Παύλου είναι γεμάτες από χωρία με τα οποία ο μέγας απόστολος εξαίρει τον ρόλο του Σταυρού στην διαδικασία της σωτηρίας του κόσμου. Πρώτος ο Παύλος ομίλησε για την καύχηση του Σταυρού του Χριστού. Οι αποστολικοί Πατέρες ομιλούν και αυτοί με σεβασμό και τιμή προς το ιερό σύμβολο, μέσω του οποίου έγινε η καταλλαγή με το Θεό και επιτεύχθηκε η σωτηρία με την απολυτρωτική θυσία του Χριστού.
Οι κατακόμβες είναι γεμάτες από χαραγμένους σταυρούς. Οι διωκόμενοι χριστιανοί από τους φανατικούς ειδωλολάτρες θεωρούσαν τους εαυτούς τους τύπους του αδίκως παθόντος Κυρίου Ιησού Χριστού. Πίστευαν ότι εξαιτίας της πίστεώς τους στο Χριστό έφεραν και αυτοί το δικό τους σταυρό, γι αυτό το ιερό αυτό σύμβολο ήταν τόσο αγαπητό σε αυτούς. Αυτό τους εμψύχωνε και τους έδινε τη δύναμη του μαρτυρίου.
Η δύναμη του Τιμίου Σταυρού φάνηκε στο θαυμαστό όραμα του Μεγάλου Κωνσταντίνου, στα 312, ενώ βάδιζε εναντίον του Μαξεντίου κοντά στη Ρώμη. Ο Κωνσταντίνος εξέφραζε την νέα εποχή, σε αντίθεση με τους συναυτοκράτορές του, οι οποίοι εξέφραζαν και προσπαθούσαν να συντηρήσουν τον παλιό κόσμο, που κατέρρεε ραγδαία. Ο μεγάλος αυτοκράτορας είδε στον ουρανό, ημέρα μεσημέρι, το σημείο του σταυρού, σχηματισμένο με αστέρια, και την επιγραφή «ΕΝ ΤΟΥΤΩ ΝΙΚΑ», επίσης σχηματισμένη με αστέρια. Ήταν η 28η Οκτωβρίου 312. Από εκείνη την ώρα έδωσε διαταγή το σημείο αυτό να γίνει το σύμβολο του στρατού του. Χαράχτηκε παντού, στις ασπίδες των στρατιωτών, στα κράνη, στα λάβαρα, και αλλού.
Ο εχθρός κατατροπώθηκε και ο Κωνσταντίνος έγινε μονοκράτωρ του απέραντου κράτους. Δεν είχε καμιά αμφιβολία ότι η δύναμη του Σταυρού του είχε χαρίσει αυτή την περήφανη νίκη, γι αυτό προσέγγισε τη νέα ανερχόμενη θρησκευτική πίστη των χριστιανών. Κατάλαβε ο μεγάλος και διορατικός εκείνος άνδρας ότι το μέλλον της ανθρωπότητας ανήκε στον Χριστιανισμό, όπως και έγινε. Έτσι έδωσε αμέσως διαταγή να σταματήσουν οι διωγμοί εναντίον των χριστιανών, καθώς και όλων όσων διώκονταν για τις θρησκευτικές του πεποιθήσεις. Με το γνωστό «Διάταγμα των Μεδιολάνων» κατοχυρώθηκε η ανεξιθρησκία στο κράτος. Παράλληλα υιοθέτησε τις ευαγγελικές αρχές για να γίνουν η βάση του δικαίου και της νομοθεσίας του (κατάργηση δουλείας, κοινωνική πρόνοια, αργία Κυριακής, κλπ). Για να είναι δίκαιος με όλους τους υπηκόους παρέμεινε προστάτης και της εθνικής θρησκείας (Μέγας Αρχιερεύς).
Το 326 αναχώρησε για τους Αγίους Τόπους η ευσεβής χριστιανή μητέρα του αγία Ελένη. Με την γενναία επιχορήγηση του Κωνσταντίνου άρχισε το κτίσιμο λαμπρών ναών επί των ιερών προσκυνημάτων. Επίκεντρο ήταν ο Πανάγιος Τάφος του Κυρίου. Στο σημείο εκείνο ο αυτοκράτορας Αδριανός είχε κτίσει το 135, κατά τη δεύτερη καταστροφή της Ιερουσαλήμ, ναό της Αφροδίτης.
Πρώτη ενέργεια της αγίας Ελένης ήταν η ανεύρεση του Τιμίου Σταυρού, ο οποίος είχε ριχτεί από τους ρωμαίους σε παρακείμενη χωματερή. Σύμφωνα με την παράδοση οδηγήθηκε εκεί από ένα αρωματικό φυτό που φύτρωνε στο μέρος εκείνο, το γνωστό μας βασιλικό. Ύστερα από επίπονες ανασκαφές τελικά βρέθηκαν τρεις σταυροί, του Κυρίου και των δύο ληστών. Οι εκκλησιαστικοί ιστορικοί Φιλοστόργιος και Νικηφόρος αναφέρουν ότι ο Σταυρός του Κυρίου εντοπίσθηκε ύστερα από θαύμα, τοποθετήθηκε πάνω σε νεκρή γυναίκα και αυτή αναστήθηκε!
Η πιστή βασιλομήτωρ, με δάκρυα στα μάτια παρέδωσε τον Τίμιο Σταυρό στον Πατριάρχη Μακάριο, ο οποίος στις 14 Σεπτεμβρίου του έτους 335 τον ύψωσε στον φρικτό Γολγοθά και τον τοποθέτησε στον πανίερο και περικαλλή ναό της Αναστάσεως, τον οποίο είχε ανεγείρει η αγία πάνω από τον Πανάγιο Τάφο και ο οποίος σώζεται ως σήμερα. Το σημαντικό αυτό γεγονός σημάδεψε την ζωή της Εκκλησίας και γι αυτό άρχισε να εορτάζεται ως λαμπρή ανάμνηση. Έτσι καθιερώθηκε η μεγάλη εορτή της Παγκόσμιας Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού.
Праздник Всемирного Воздвижения Животворящего Креста Господня
Миниатюра Минология Василия II.
Константинополь. 985 г. Ватиканская библиотека. Рим.
Παγκόσμιος Ύψωση τού Ζωοποιού Σταυρού τού Κυρίου
Μινιατούρα στο Μηνολόγιο τού Βασίλειου Β.
Κωνσταντινούπολη. 985μ.Χ. (Βιβλιοθήκη τού Βατικανού. Ρώμη).
Крестовоздвижение (14 сентября)
Менологий на 14-17 сентября
Византия. Греция; XIV в.; памятник:
Византийский менологий (Byzantine illumination Menologion);
10 x 13 см.; местонахождение: Англия. Оксфорд.
Бодлеанская Библиотека
Η Παγκόσμια Ύψωση του Τιμίου Σταυρού
Μηνολόγιο 14 – 17 Σεπτεμβρίου
Βυζαντινή Μηνολόγιο τού 14ου αιώνα μ.Χ.
Τώρα ευρίσκεται στην Αγγλία. Οξφόρδη.
Bodleian Βιβλιοθήκη (Bodleian Library)
Όμως την αγία αυτή ημέρα εορτάζουμε και την δεύτερη ύψωση. Στα 613 οι Πέρσες κυρίεψαν την Παλαιστίνη, λεηλάτησαν και κατέστρεψαν τα ιερά προσκυνήματα και πήραν ως λάφυρο τον Τίμιο Σταυρό και τον μετέφεραν στη χώρα τους. Η παράδοση αναφέρει ότι άπειρα θαύματα γινόταν εκεί. Οι πυρολάτρες Πέρσες θεώρησαν το Τίμιο Ξύλο μαγικό και γι αυτό το φύλασσαν και το προσκυνούσαν, χωρίς να γνωρίζουν την πραγματική του φύση και ιδιότητα! Ο αυτοκράτορας Ηράκλειος μετά την νίκη του εναντίον των Περσών παρέλαβε τον Τίμιο Σταυρό και τον μετέφερε στην Ιερουσαλήμ. Ο Πατριάρχης Ζαχαρίας τον ύψωσε εκ νέου στο ναό της Αναστάσεως. Ήταν 14 Σεπτεμβρίου του 626.
Ο εκκλησιαστικός συγγραφέας Παυλίνος αναφέρει στην ενδέκατη επιστολή του ότι η τοπική εκκλησία των Ιεροσολύμων θεώρησε ότι ο Σταυρός του Χριστού ανήκει σε όλη την χριστιανοσύνη και γι αυτό αποφάσισε να τεμαχίσει το Τίμιο Ξύλο και να το διανείμει σε όλη την Εκκλησία. Έτσι διασώθηκαν μέχρι σήμερα πολλά τεμάχια, τα οποία φυλάσσονται ως τα πολυτιμότερα κειμήλια, κυρίως στις ιερές μονές του Αγίου Όρους. Μια εσχατολογική προφητεία λέγει πως ένα από τα συγκλονιστικά γεγονότα του τέλους του κόσμου θα είναι και η επανένωση του Τιμίου Σταυρού!
Οι ορθόδοξοι πιστοί τιμούμε με ιδιαίτερο τρόπο την αγία ημέρα της Υψώσεως του Σταυρού του Κυρίου μας. Η ιερές ακολουθίες έχουν πανηγυρικό χαρακτήρα, ενώ έχει θεσπισθεί αυστηρή νηστεία. Κατακλύζουμε του ιερούς ναούς προκειμένου να προσκυνήσουμε τον Τίμιο Σταυρό και να αντλήσουμε δύναμη και χάρη ουράνια από αυτόν. Παίρνουμε μαζί μας κλώνους βασιλικού ως ευλογία και τον εναποθέτουμε στα εικονίσματα ως ελιξίριο κατά του κακού. Γνωρίζουμε πολύ καλά ότι η τιμή και η προσκύνηση του Σταυρού είναι προσκύνηση του Ίδιου του Εσταυρωμένου Λυτρωτή μας Χριστού και όχι ειδωλολατρική πράξη, όπως κακόβουλα μας κατηγορούν οι ποικιλώνυμοι αιρετικοί. Ο Σταυρός του Κυρίου μας είναι το καύχημά μας, το νικηφόρο λάβαρο κατά του μεγαλύτερου εχθρού μας, του διαβόλου, το αήττητο όπλο κατά του πολυπρόσωπου κακού. Με ένα στόμα και με μια καρδιά ψάλλουμε τον υπέροχο παιάνα τροπάριο της μεγάλης εορτής: «Σώσον Κύριε τον λαόν Σου και ευλόγησον την κληρονομίαν Σου
Ἀπολυτίκιον
Ἦχος α’.
Σῶσον Κύριε τὸν λαόν σου καὶ εὐλόγησον τὴν κληρονομίαν σου, νίκας τοῖς Βασιλεῦσι κατὰ βαρβάρων δωρούμενος καὶ τὸ σὸν φυλάττων διὰ τοῦ Σταυροῦ σου πολίτευμα.
Μετὰ τὴν α’ Στιχολογίαν, Κάθισμα
Ἦχος α’
Τὸν τάφον σου Σωτὴρ
Ὁ ἄνω ὡς Θεός, οὐρανὸν θρόνον ἔχων, καὶ γῆν Χριστὲ Σωτήρ, ὑποπόδιον φέρων, Σταυρὸν ἡμῖν ὑπέδειξας, σῶν ποδῶν ὑποπόδιον. Τοῦτον ἅπαντες, δαυϊτικῶς προσκυνοῦμεν. Τοῦτον φύλακα, καὶ βοηθὸν ἐξαιτοῦμεν καὶ πίστει δοξάζομεν.
Μετὰ τὴν β’ Στιχολογίαν, Κάθισμα
Ἦχος δ’
Ὁ ὑψωθεὶς ἐν τῷ Σταυρῷ
Ἐν Παραδείσῳ με δεινῶς πεπτωκότα, τοῦ βροτοκτόνου τῇ πικρᾷ συμβουλίᾳ, ἐν τῷ Κρανίῳ πάλιν ἐξανέστησας Χριστέ, ξύλῳ ἰασάμενος, τὴν τοῦ ξύλου κατάραν, κτείνας τὸν ἀπάτῃ με, θανατώσαντα ὄφιν, καὶ ἐδωρήσω θείαν μοι ζωήν. Δόξα τῇ θείᾳ Σταυρώσει σου Κύριε.
Κάθισμα
Ἦχος πλ. α’
Τὸν συνάναρχον Λόγον
Δόξα… Καὶ νῦν…
Τῆς Ἑορτῆς
Τὸ πανάγιον ξύλον τοῦ Βασιλέως Χριστοῦ, ἀναλάβωμεν πίστει ἐπὶ τῶν ὤμων ἡμῶν, καὶ τοῦ βίου τὰ τερπνὰ ἀπορρίψωμεν, ὃ οἱ πάλαι βασιλεῖς, ἀναλαμβάνοντες πιστῶς, ἐνίκησαν πολεμίους, καὶ φῦλα τὰ τῶν βαρβάρων, τῇ δυνάμει τούτου ἀνέτρεψαν.
Κοντάκιον
Ἦχος δ’. Αὐτόμελον.
Ὁ ὑψωθεὶς ἐν τῷ Σταυρῷ ἑκουσίως, τῇ ἐπωνύμῳ σου καινὴ πολιτεία, τοὺς οἰκτιρμούς σου δώρησαι, Χριστὲ ὁ Θεός, Εὔφρανον ἐν τῇ δυνάμει σου, τοὺς πιστοὺς Βασιλεῖς ἡμῶν, νίκας χορηγῶν αὐτοῖς, κατὰ τῶν πολεμίων, τὴν συμμαχίαν ἔχοιεν τὴν σήν, ὅπλον εἰρήνης, ἀήττητον τρόπαιον.
Ὁ Οἶκος
Ὁ μετὰ τρίτον οὐρανὸν ἀρθεὶς ἐν Παραδείσῳ, καὶ ῥήματα τὰ ἄρρητα καὶ θεῖα, ἃ οὐκ ἐξὸν γλώσσαις λαλεῖν, τὶ τοῖς Γαλάταις γράφει, ὡς ἐρασταὶ τῶν Γραφῶν, ἀνέγνωτε καὶ ἔγνωτε. Ἐμοί, φησί, καυχᾶσθαι μὴ γένοιτο, πλὴν εἰ μὴ ἐν μόνῳ τῷ Σταυρῷ τῷ τοῦ Κυρίου, ἐν ᾧ παθών, ἔκτεινε τὰ πάθη. Αὐτὸν οὖν καὶ ἡμεῖς βεβαίως κρατῶμεν τοῦ Κυρίου τὸν Σταυρὸν καύχημα πάντες· ἔστι γὰρ σωτήριον ἡμῖν τοῦτο τὸ ξύλον, ὅπλον εἰρήνης ἀήττητον τρόπαιον.
Ἐξαποστειλάριον τῆς Ἑορτῆς
Ἦχος β’
Τῶν μαθητῶν ὁρώντων σε
Σταυρός, ὁ φύλαξ πάσης τῆς οἰκουμένης, Σταυρός, ἡ ὡραιότης τῆς Ἐκκλησίας, Σταυρός, Βασιλέων τὸ κραταίωμα, Σταυρός, Πιστῶν τὸ στήριγμα Σταυρός, Ἀγγέλων ἡ δόξα, καὶ τῶν δαιμόνων τὸ τραῦμα.
Εἰς τὸν Στίχον Στιχηρὰ Προσόμοια.
Ἦχος β’, Οἶκος τοῦ Ἐφραθᾶ
Ξύλον τὸ τοῦ Σταυροῦ, ὑψούμενον ὁρῶντες, μεγαλωσύνην δῶμεν, Θεῷ τῷ σταυρωθέντι, σαρκὶ δι᾽ ἀγαθότητα.
Στίχ. Ὑψοῦτε Κύριον τὸν Θεὸν ἡμῶν καὶ προσκυνεῖτε τῷ ὑποποδίῳ τῶν ποδῶν αὐτοῦ.
Ὕδατι θεουργῷ, καὶ αἵματί σου Λόγε, λαμπρῶς ἡ Ἐκκλησία, στολίζεται ὡς νύμφη, Σταυροῦ τὴν δόξαν μέλπουσα.
Στίχ. Ὁ δὲ Θεὸς Βασιλεὺς ἡμῶν πρὸ αἰώνων εἰργάσατο σωτηρίαν ἐν μέσῳ τῆς γῆς.
Λόγχην σὺν τῷ Σταυρῷ, τοὺς ἥλους καὶ τὰ ἄλλα, ἐν οἷς τὸ ζωηφόρον, Χριστοῦ ἐπάγη σῶμα, ἐν ὕμνοις προσκυνήσωμεν.
Θεοτοκίον
Ἦχος β’
Οἶκος τοῦ Ἐφραθᾶ
Δεῦτε χαρμονικῶς, ἀσπασώμεθα πάντες, τὸ σωτήριον ξύλον, ἐν ᾧ ἐξετανύθη, Χριστὸς ἡ ἀπολύτρωσις.
ΕΑΝ ΘΕΛΕΤΕ
ΕΠΙΣΚΕΦΘΕΙΤΕ
ΤΙΣ ΠΑΡΑΚΑΤΩ
ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΕΝΕΣ ΞΕΝΕΣ ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΕΣ
Όσιος Ευμένιος
ο θαυματουργός, επίσκοπος Γορτύνης
Τὸ λεῖον Εὐμένιος ὄμμα Γορτύνης,
Πανευμενὲς κατεῖδεν ὄμμα Κυρίου.
Ὀγδοάτῃ δεκάτῃ θάνεν Εὐμένιος μεγαλήτωρ.
Βιογραφία
Από νεαρή ηλικία ο Ευμένιος υπέβαλλε τον εαυτό του σε πολλές σκληραγωγίες και ασκήσεις. Η εγκράτεια ήταν εκείνη που τον διέκρινε περισσότερο. Διότι στο μυαλό του, είχε πάντα τη συμβουλή του Αποστόλου Παύλου, «πᾶς ὁ ἀγωνιζόμενος πάντα ἐγκρατεύεται» (Α’ προς Κορινθίους, θ’ 25). Καθένας, δηλαδή, που αγωνίζεται, εγκρατεύεται σε όλα, ακόμα και στην τροφή και στο ποτό, προκειμένου να πετύχει τον πνευματικό του σκοπό. Και ο Ευμένιος, ακολουθώντας τα λόγια του θεόπνευστου Αποστόλου, πέτυχε.
Прп. Евмений.
Фреска. 1547 г.
Афон (Дионисиат).
Тзортзи (Зорзис) Фука.
Άγιος Ευμένιος.
Τοιχογραφία (Fresco) τοῦ ἔτους 1547 μ.Χ.
στην Ιερά Μονή Διονυσίου Αγίου Όρους,
έργο τού αγιογράφου Τζὠρτζη (Ζώρζη) Fuca.
Святой Преподобный Евмений, Епископ Гортинский.
Фреска монастыря Раваница, Сербия. 1380-е
Άγιος Ευμένιος Επίσκοπος Γορτύνης.
Τοιχογραφία (Fresco) τού έτους 1380 μ.Χ.
στην Ιερά Μονή Ραβάνιτσα της Σερβίας
(και ευρίσκεται στους πρόποδες των βουνοκορφών Kucajske ,
δίπλα στο χωριό Senje κοντά στο Ćuprija)
Святой Преподобный Евмений, Епископ Гортинский. Фреска монастыря Сучевица, Румыния.
Άγιος Ευμένιος Επίσκοπος Γορτύνης.
Τοιχογραφία της Μονής Sucevita, στη Ρουμανία.
Αξιώθηκε να ιερωθεί και να γίνει επίσκοπος Γορτύνης στην Κρήτη. Από τη νέα του θέση, η αρετή του έλαμψε ακόμα περισσότερο και ο Θεός του έδωσε τη χάρη και τη δύναμη να θαυματουργεί. Και όπως αναφέρει η παράδοση, μια φορά με αναμμένες λαμπάδες κατέκαυσε έναν δράκοντα, που όρμησε εναντίον του.
Минея – Сентябрь (фрагмент). Икона. Русь. Начало XVII в. Церковно-Археологический Кабинет Московской Духовной Академии.
Μηναίο – Σεπτεμβρίου (τεμάχιο). Εικονίδιο. Russ. Αρχές τού 17ου αιώνα στην Εκκλησία και το Αρχαιολογικό Μουσείο της Θεολογικής Ακαδημίας της Μόσχας.
Έπειτα ο Ευμένιος πήγε στη Ρώμη, όπου με τη θεία του διδασκαλία και με θαύματα στερέωσε τους πιστούς. Ποθώντας, όμως, περισσότερη σκληραγωγία και άσκηση, πήγε στη Θηβαΐδα της Άνω Αιγύπτου, κοντά στους μεγάλους ασκητές. Εκεί παρέδωσε και το πνεύμα του στο Θεό.
Το δε λείψανο του μεταφέρθηκε και θάφτηκε με τιμές στην έδρα της επισκοπής του, στην Κρήτη.
Св. Евмений.
Миниатюра Минология Василия II. Константинополь. 985 г. Ватиканская библиотека. Рим.
Αγιος Ευμένιος.
Μινιατούρα στό Μηνολόγιο τού Βασίλειου Β. Κωνσταντινούπολη τό έτος 985 μ.Χ. Τώρα ευρίσκεται στην Βιβλιοθήκη του Βατικανού. Ρώμη.
Евмений еп. Гортинский, прп. (18 сентября)
Менологий на 18-21 сентября
Византия. Греция; XIV в.; памятник:
Византийский менологий (Byzantine illumination Menologion);
10 x 13 см.; местонахождение: Англия. Оксфорд.
Бодлеанская Библиотека
Ο Οσιος Ευμένιος ο θαυματουργός, επίσκοπος Γορτύνης
Μηνολόγιο 18 – 21 Σεπτεμβρίου
Βυζαντινή Μηνολόγιο τού 14ου αιώνα μ.Χ.
Τώρα ευρίσκεται στην Αγγλία. Οξφόρδη.
Bodleian Βιβλιοθήκη (Bodleian Library)
Ιερά Λείψανα
Η Ιερά Μονή Καρακάλλου Αγίου Όρους κατέχει και μερικά σπάνια λείψανα αγίων.
Σε τρεις λειψανοθήκες που παρουσιάζονται παρακάτω,
η Ιερά Μονή αποθησαυρίζει ιερά λείψανα
των αγίων Ευμενίου, επισκόπου Γορτύνης Κρήτης, του θαυματουργού (7ος αι., 18 Σεπτεμβρίου),
Βουκόλου, επισκόπου Σμύρνης (τέλη 1ου – αρχές 2ου αι., 6 Φεβρουαρίου),
μαθητού του αγίου αποστόλου Ιωάννου του Θεολόγου, Βαβύλα, επισκόπου Αντιοχείας (+284, 4 Σεπτεμβρίου)
και ιερομάρτυρος Αντίπα, επισκόπου Περγάμου (1ος αι., 11 Απριλίου)
Ιερά λείψανα των αγίων Αντίπα και Βαβύλα (πάνω), Αντίπα και Ευμενίου (κάτω αριστερά)
και Βουκόλου (κάτω δεξιά). Ιερά Μονή Καρακάλλου Αγίου Όρους
Δεξιά τμήμα της κάρας του Αγίου Ευμενίου, επισκόπου Γορτύνης της Κρήτης, και
αριστερά δόντι του αγίου ιερομάρτυρος Αντίπα, Ιερά Μονή Καρακάλλου Αγίου Όρους
Απότμημα στο Ναό αγ. Νικολάου Γόλας Σερβίας.
Ἀπολυτίκιον
Ἦχος δ’. Ταχὺ προκατάλαβε.
Ταχὺν προμηθέα σέ, καὶ ἀρωγὸν εὐμενῆ, κεκτήμεθα Ὅσιε ὡς τοῦ Χριστοῦ μιμητήν, Εὐμένιε ἔνδοξε, σὺ γὰρ ἀναβλυστάνων, συμπαθείας τὰ ρεῖθρα, βρύεις τὴ Ἐκκλησία, Ἰαμάτων πελάγη. Ἀλλὰ καὶ τοὶς τιμώσι σέ, σκέπη γενήθητι.
Κάθισμα
Ἦχος πλ. α’. Τὸν συνάναρχον Λόγον.
Ὀρθοδόξοις ἐμπρέπων Πάτερ διδάγμασι, τὰς ζοφώδεις αἱρέσεις πάσας ἐμείωσας, καὶ θαυμάτων αὐτουργὸς δειχθεὶς Εὐμένιε, περιβόητος παντί, προμηθείᾳ θεϊκῇ, ἐγένου· ὅθεν σε πίστει, τιμῶμεν ὡς Ἱεράρχην, καὶ τῶν Ἀγγέλων ὁμότιμον.
Κοντάκιον
Ἦχος β’. Τὰ ἄνω ζητῶν.
Φωτὶ θεϊκῶ, ἑλλαμφθεῖς παμμακάριστε, φωτίζεις ἠμᾶς, τοὺς πόθω ἀνυμνοῦντάς σου, τὴν σεπτὴν καὶ ἔνδοξον, καὶ ἁγίαν Πάτερ μετάστασιν, Ἱεράρχα Εὐμένιε, πρεσβεύεις γὰρ ἀπαύστως ὑπὲρ ἠμῶν.
Ὁ Οἶκος
Οἴκτειρον Κύριε τὸν σὸν δοῦλον, καὶ συγχώρησον πάντα τὰ ὀφειλήματα νῦν, καὶ δώρησαί μοι τὸ ἔλεος τῆς εὐσπλαγχνίας σου, ἵνα ὕμνοις σε δοξάζω ἀπαύστως, καὶ τὸν πιστόν σου θεράποντα στέψω ᾠδαῖς, τὸν πρόεδρον Γορτύνης σήμερον, Εὐμένιον τὸν φωστῆρα, γῆς πάσης τὸ μέγα κειμήλιον, τῆς Ἐκκλησίας τὸ στήριγμα, καὶ τῆς Κρήτης τὸ θεῖον ἀγλάϊσμα· πρεσβεύει γὰρ ἀπαύστως ὑπὲρ πάντων ἡμῶν.
Ἐξαποστειλάριον τοῦ Ἁγίου
Ἦχος β’
Γυναῖκες ἀκουτίσθητε
Εὐμένιε θεόληπτε, τῶν Ἀρχαγγέλων σύσκηνε, ὡς παρρησίαν πλουτήσας, πρὸς τὸν Χριστὸν Ἱεράρχα, οὗ καὶ τῷ θρόνῳ Ἅγιε, ἐνδόξως νῦν παρίστασαι, τῶν ἐκτελούντων μέμνησο, τὴν φωτοφόρον σου μνήμην, καὶ σὲ τιμώντων ἐκ πόθου.
ΑΠΟ ΤΟ ΡΩΣΙΚΟ ΣΥΝΑΞΑΡΙ
(μετάφραση Google)
Άγιος Δημήτριος του Ροστόφ (Τούπταλο)
Βίοι των Αγίων
Ο Άγιος Πατέρας μας Ευμένιος, Επίσκοπος Γόρτυνας
Εορτάζεται στις 18 Σεπτεμβρίου
Από τη νεότητά του, ο Άγιος Ευμένιος ευαρεστούσε τον Θεό με την ενάρετη ζωή του. Περπατούσε το στενό μονοπάτι που οδηγούσε στη Βασιλεία των Ουρανών, ακούγοντας τα λόγια του Κυρίου: «Αγωνίζεσθε να εισέλθετε δια της στενής πύλης» ( Λουκάς 13:24 ). Όποιος θέλει να εισέλθει διαμέσου αυτών των πυλών πρέπει να αφήσει στην άκρη δύο βαριά βάρη: τη φροντίδα για την περιουσία και τη φροντίδα του σώματος. Ο Ευμένιος απαρνήθηκε την περιουσία του και τη μοίρασε στους φτωχούς, θυμούμενος πόσο δύσκολο είναι για έναν πλούσιο να εισέλθει στη Βασιλεία του Θεού. Γιατί ποιος, βεβαρημένος από το πάθος του πλούτου, μπορεί να εισέλθει στις στενές πύλες του ουρανού; Ο Κύριος έδωσε καλή συμβουλή σε έναν νεαρό άνδρα που τον ρώτησε τι έπρεπε να κάνει για να κληρονομήσει την αιώνια ζωή: «Εάν θέλεις να είσαι τέλειος », του είπε ο Κύριος, « πήγαινε, πούλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους φτωχούς, και θα έχεις θησαυρό στον ουρανό» ( Ματθαίος 19:21 ). Αυτός που υπηρετεί τον μαμωνά δεν μπορεί να υπηρετήσει τον Θεό, και αυτός που είναι φορτωμένος με πλούτο δεν θα περάσει από τις στενές πύλες του ουρανού, όπως ακριβώς μια καμήλα δεν μπορεί να περάσει από την τρύπα μιας βελόνας. Όπως κάποιος που θέλει να περάσει από ένα στενό μέρος πρέπει να αφήσει στην άκρη όχι μόνο το βάρος του αλλά και τα ρούχα του, έτσι και αυτός που επιθυμεί να βρεθεί στον παράδεισο μοιράζει στους φτωχούς όχι μόνο τα πλεονάζοντα υπάρχοντά του, ως αβάσταχτο βάρος, αλλά και τα πιο απαραίτητα πράγματα, ακόμη και τα ρούχα που καλύπτουν το σώμα, μιμούμενος τον Κύριο. Αυτή ακριβώς ήταν η περίπτωση με τον Άγιο Ευμένιο: θεωρούσε τα πάντα σκουπίδια, απαρνήθηκε τα πάντα, άφησε τα πάντα πίσω για να ακολουθήσει τον Χριστό, να βρει και να αποκτήσει μόνο Αυτόν. Απαρνούμενος τα υπάρχοντά του, βγάζοντάς τα σαν ρούχα, έντυσε τους φτωχούς, τους γυμνούς και τους άπορους με αυτά. Απογυμνωμένος από κάθε γήινο δεσμό, εισήλθε στο στενό μονοπάτι της φτώχειας, περνώντας από τις στενές πύλες που οδηγούν στον ουράνιο πλούτο. Ο άγιος απαρνήθηκε επίσης ένα άλλο βάρος – τις μέριμνες για το σώμα. Μέσα από τους ασκητικούς κόπους, τους κόπους, την εγκράτεια, τη νηστεία και την αγρυπνία του, νέκρασε τις σαρκικές επιθυμίες και εξευγενίζει το σώμα του, αποσυρόμενος από κάθε τέρψη και αισθησιασμό. Γιατί οι «ασκητές », όπως λέει ο Απόστολος, « απέχουν από πάντων» ( Α’ Κορινθίους 9:25 ). Απείχε από όλα όσα παχαίνουν το σώμα, επιβαρύνουν το νου και προκαλούν τα πάθη. Δεν άφησε τα μάτια του να κοιμηθούν, μέχρι να καθαρίσει την ψυχή και το σώμα του από τα πάθη και να γίνει κατοικία του Αγίου Πνεύματος. Έτσι, αφού απέβαλε τα βαριά βάρη της περιουσίας και όλα τα σαρκικά πάθη, κατέστησε τον εαυτό του ικανό να διαβεί το στενό μονοπάτι και τις στενές πύλες που οδηγούν στην αιώνια ζωή.
Επειδή η ενάρετη ζωή του Αγίου Ευμενίου έλαμπε σαν λυχνάρι και ήταν πολύ ωφέλιμη για όλους, εξελέγη και ανυψώθηκε στον θρόνο της Εκκλησίας της Γόρτυνας 5856 , και, σαν κερί που στέκεται πάνω σε λυχνάρι, φώτισε το ποίμνιό του, φωτίζοντας, όπως ο ήλιος, την Εκκλησία του Χριστού με τα έργα και τις διδασκαλίες του: γιατί το φως του κόσμου πρέπει να προηγείται του λόγου με έργα, όπως ακριβώς η λάμψη προηγείται του ίδιου του λυχναριού στο μάτι. Και έτσι ο Άγιος Ευμένιος, παραμένοντας στον επισκοπικό του θρόνο, δίδαξε τα πνευματικά του παιδιά πρώτα απ ‘όλα με έργα, αποτελώντας παράδειγμα στο ποίμνιό του με την αγνή και θεάρεστη ζωή του, και στη συνέχεια τα δίδαξε με λόγο. Πρώτον, αφού έγινε ο ίδιος φως, φώτισε στη συνέχεια άλλους. ο ίδιος μελέτησε τον νόμο του Κυρίου ημέρα και νύχτα, και στη συνέχεια δίδαξε άλλους σε αυτό. έχοντας ο ίδιος αποκτήσει καθαρή συνείδηση, καθάρισε και τις συνειδήσεις των άλλων. Ήταν εξαιρετικά ελεήμων, όπως ταίριαζε στο όνομά του , και η ζωή του ήταν γεμάτη με πράξεις ελέους. Ήταν πατέρας για τα ορφανά, θησαυρός για τους φτωχούς, δότης για όσους ζητούσαν, παρηγορητής για τους θλιμμένους, γιατρός για τους πάσχοντες και θαυματουργός. Κάποτε, με την αγία προσευχή του, σκότωσε ένα μεγάλο φίδι που όρμησε εναντίον του. Αλλά έκανε ένα ακόμη μεγαλύτερο θαύμα, ποδοπατώντας το κολασμένο φίδι – τον διάβολο – νικώντας τον με την προσευχή και απομακρύνοντάς τον από το ποίμνιο του Χριστού που του είχε εμπιστευτεί. Και όχι μόνο στη Γόρτυνα, αλλά και στη Ρώμη, ο Άγιος Ευμένιος οπλίστηκε ενάντια στους δαίμονες. Φτάνοντας στη Ρώμη, εξέπληξε πολλούς με τα σημεία και τα θαύματά του: έδιωξε δαίμονες από τους ανθρώπους, θεράπευσε τους αρρώστους και ηρέμησε τους εμπόλεμους και τους θυμωμένους. Μετά από αυτό, βρέθηκε και στη Θηβαΐδα 5859 , όπου σε μια περίοδο ξηρασίας έριξε βροχή από τον ουρανό με την προσευχή του, και σε εκείνη τη γη στη συνέχεια πέθανε ειρηνικά, έχοντας περάσει από την πρόσκαιρη ζωή στην αιώνια και ατελείωτη ζωή 5860. Το άγιο σώμα του μεταφέρθηκε στη Γόρτυνα, τον τόπο της λατρείας του, και θάφτηκε εκεί με τιμές.
Κοντάκιον, Ήχος 2:
Φωτισμένος από το Θείο Φως, ω πανευλογημένε, φωτίζεις και εμάς, που με αγάπη ψάλλουμε την τιμία, ένδοξη και αγία πατρική σου ανάπαυση, Ιεράρχη Ευμένιε, προσευχόμενος αδιάλειπτα για όλους μας.
* * *
Σημειώσεις
5855 Η λέξη «μαμμωνάς» —χαλδαϊκής ή συριακής προέλευσης— σημαίνει περιουσία, πλούτο και γήινα αγαθά, καθώς ένα άτομο εναποθέτει την ελπίδα του σε αυτά και έτσι εκφράζει όχι μόνο τον πλούτο αλλά και την αγάπη και τη στοργή γι’ αυτόν. Στην Καινή Διαθήκη, ο μαμμωνάς παρουσιάζεται ως ένα είδος θεότητας, που προστάτευε τον πλούτο (βλ. Ματθαίος 6:24 ).
5856 Η Γόρτυνα ήταν μια σημαντική αρχαία πόλη στο νησί της Κρήτης, στον ποταμό Λήθη (σημερινό Ιεροπόταμο). Τα ερείπια της αρχαίας πόλης σώζονται μέχρι σήμερα.
5857 Ευμένιος, μεταφρασμένο από τα ελληνικά, σημαίνει: φιλάνθρωπος, ευγενικός, ελεήμων.
5858 Εδώ θα πρέπει να κατανοήσουμε ότι το όνομα Ρώμη σημαίνει Κωνσταντινούπολη, η οποία έλαβε το όνομα της νέας ή δεύτερης Ρώμης· μια τέτοια ερμηνεία αντιστοιχεί καλύτερα στο νόημα ολόκληρης της ζωής και της πορείας των γεγονότων που περιγράφονται σε αυτήν.
5859 Σύμφωνα με τους εκκλησιαστικούς ύμνους, ο Άγιος Ευμένιος δεν πήγε στη Θηβαΐδα οικειοθελώς, αλλά εξορίστηκε εκεί από τους εχθρούς της Ορθόδοξης πίστης (Κανόνας, Ωδή 7, Τροπάριο 2). Εξορίστηκε επειδή «μείωνε τις σκοτεινές αιρέσεις» (sedalen) των Μονοθελητών, οι οποίοι αναγνώριζαν στον Χριστό μόνο ένα θέλημα – το Θείο.
5860 Η δράση και ο θάνατος του Αγίου Ευμενίου χρονολογούνται από τον 7ο αιώνα.
Ζωή 798
Η ζωή των 800
Πηγή:
Βίοι Αγίων στα ρωσικά, βασισμένοι στο Chetyi-Minei του Αγίου Δημητρίου του Ροστόφ / 12 βιβλία. – Μόσχα: Kovcheg, 2010.
Κοινωνικά μέσα