ΕΑΝ ΘΕΛΕΤΕ
ΕΠΙΣΚΕΦΘΕΙΤΕ
ΤΙΣ ΠΑΡΑΚΑΤΩ
ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΕΝΕΣ ΞΕΝΕΣ ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΕΣ
«Λόγος εἰς τὸν Τίμιον καὶ Ζωοποιὸν Σταυρόν»
– Ἁγίου Γρηγορίου Παλαμᾶ (νεοελληνικὴ ἀπόδοση)
Λόγος εις την Ύψωσιν του Τιμίου Σταυρού και εις την Αγίαν Ανάστασιν.
ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΣΩΦΡΟΝΙΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΙΕΡΟΣΟΛΥΜΩΝ
Λόγος εἰς τήν Ὕψωσιν τοῦ Τιμίου καί Ζωοποιοῦ Σταυροῦ
Η ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΥΨΩΣΙΣ
ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΚΑΙ ΖΩΟΠΟΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ
A RUSSIAN ICON OF THE EXALTATION OF THE CROSS, PALEKH, 19TH CENTURY Ρωσική εικόνα της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού του 19ου αιώνα . Ευρίσκεται στο Κρατικο Μουσείο Τεχνῶν στην πόλη Palekh τῆς Ρωσίας
Τὰς ἐν λάρυγγι Σῶτερ ὑψώσεις φέρει,
Ὑψούμενον βλέπουσα τὸν Σταυρὸν κτίσις.
Ὑψώθη δεκάτῃ, Σταυροῦ ξύλον, ἠδὲ τετάρτῃ.
«ΤΟΝ ΣΤΑΥΡΟΝ ΣΟΥ ΠΡΟΣΚΥΝΟΥΜΕΝ ΔΕΣΠΟΤΑ»
ΛΑΜΠΡΟΥ Κ. ΣΚΟΝΤΖΟΥ Θεολόγου – Καθηγητού
Η Παγκόσμια Ύψωση του Τιμίου Σταυρού αποτελεί έναν σπουδαίο εορτολογικό σταθμό του εκκλησιαστικού έτους. Στις 14 Σεπτεμβρίου σύμπασα η Ορθοδοξία τιμά τον Σταυρό του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο οποίος χαρακτηρίζεται ως το «καύχημά» Της και η «δόξα» Της. Πηγές της εκκλησιαστικής μας ιστορίας αναφέρουν ότι η εορτή της Παγκόσμιας Ύψωσης είχε καθιερωθεί από τα αρχαία χρόνια, ίσως μάλιστα να είχε καθιερωθεί και από αυτόν τον Μέγα Κωνσταντίνο, κατά προτροπή προφανώς της μητέρας του αγίας Ελένης, αμέσως μετά την εύρεση του Τιμίου Ξύλου στα Ιεροσόλυμα, γύρω στο 330 μ.Χ.
Η τιμή προς τον Τίμιο Σταυρό ανάγεται στους αποστολικούς χρόνους. Οι επιστολές του αποστόλου Παύλου είναι γεμάτες από χωρία με τα οποία ο μέγας απόστολος εξαίρει τον ρόλο του Σταυρού στην διαδικασία της σωτηρίας του κόσμου. Πρώτος ο Παύλος ομίλησε για την καύχηση του Σταυρού του Χριστού. Οι αποστολικοί Πατέρες ομιλούν και αυτοί με σεβασμό και τιμή προς το ιερό σύμβολο, μέσω του οποίου έγινε η καταλλαγή με το Θεό και επιτεύχθηκε η σωτηρία με την απολυτρωτική θυσία του Χριστού.
Οι κατακόμβες είναι γεμάτες από χαραγμένους σταυρούς. Οι διωκόμενοι χριστιανοί από τους φανατικούς ειδωλολάτρες θεωρούσαν τους εαυτούς τους τύπους του αδίκως παθόντος Κυρίου Ιησού Χριστού. Πίστευαν ότι εξαιτίας της πίστεώς τους στο Χριστό έφεραν και αυτοί το δικό τους σταυρό, γι αυτό το ιερό αυτό σύμβολο ήταν τόσο αγαπητό σε αυτούς. Αυτό τους εμψύχωνε και τους έδινε τη δύναμη του μαρτυρίου.
Η δύναμη του Τιμίου Σταυρού φάνηκε στο θαυμαστό όραμα του Μεγάλου Κωνσταντίνου, στα 312, ενώ βάδιζε εναντίον του Μαξεντίου κοντά στη Ρώμη. Ο Κωνσταντίνος εξέφραζε την νέα εποχή, σε αντίθεση με τους συναυτοκράτορές του, οι οποίοι εξέφραζαν και προσπαθούσαν να συντηρήσουν τον παλιό κόσμο, που κατέρρεε ραγδαία. Ο μεγάλος αυτοκράτορας είδε στον ουρανό, ημέρα μεσημέρι, το σημείο του σταυρού, σχηματισμένο με αστέρια, και την επιγραφή «ΕΝ ΤΟΥΤΩ ΝΙΚΑ», επίσης σχηματισμένη με αστέρια. Ήταν η 28η Οκτωβρίου 312. Από εκείνη την ώρα έδωσε διαταγή το σημείο αυτό να γίνει το σύμβολο του στρατού του. Χαράχτηκε παντού, στις ασπίδες των στρατιωτών, στα κράνη, στα λάβαρα, και αλλού.
Ο εχθρός κατατροπώθηκε και ο Κωνσταντίνος έγινε μονοκράτωρ του απέραντου κράτους. Δεν είχε καμιά αμφιβολία ότι η δύναμη του Σταυρού του είχε χαρίσει αυτή την περήφανη νίκη, γι αυτό προσέγγισε τη νέα ανερχόμενη θρησκευτική πίστη των χριστιανών. Κατάλαβε ο μεγάλος και διορατικός εκείνος άνδρας ότι το μέλλον της ανθρωπότητας ανήκε στον Χριστιανισμό, όπως και έγινε. Έτσι έδωσε αμέσως διαταγή να σταματήσουν οι διωγμοί εναντίον των χριστιανών, καθώς και όλων όσων διώκονταν για τις θρησκευτικές του πεποιθήσεις. Με το γνωστό «Διάταγμα των Μεδιολάνων» κατοχυρώθηκε η ανεξιθρησκία στο κράτος. Παράλληλα υιοθέτησε τις ευαγγελικές αρχές για να γίνουν η βάση του δικαίου και της νομοθεσίας του (κατάργηση δουλείας, κοινωνική πρόνοια, αργία Κυριακής, κλπ). Για να είναι δίκαιος με όλους τους υπηκόους παρέμεινε προστάτης και της εθνικής θρησκείας (Μέγας Αρχιερεύς).
Το 326 αναχώρησε για τους Αγίους Τόπους η ευσεβής χριστιανή μητέρα του αγία Ελένη. Με την γενναία επιχορήγηση του Κωνσταντίνου άρχισε το κτίσιμο λαμπρών ναών επί των ιερών προσκυνημάτων. Επίκεντρο ήταν ο Πανάγιος Τάφος του Κυρίου. Στο σημείο εκείνο ο αυτοκράτορας Αδριανός είχε κτίσει το 135, κατά τη δεύτερη καταστροφή της Ιερουσαλήμ, ναό της Αφροδίτης.
Πρώτη ενέργεια της αγίας Ελένης ήταν η ανεύρεση του Τιμίου Σταυρού, ο οποίος είχε ριχτεί από τους ρωμαίους σε παρακείμενη χωματερή. Σύμφωνα με την παράδοση οδηγήθηκε εκεί από ένα αρωματικό φυτό που φύτρωνε στο μέρος εκείνο, το γνωστό μας βασιλικό. Ύστερα από επίπονες ανασκαφές τελικά βρέθηκαν τρεις σταυροί, του Κυρίου και των δύο ληστών. Οι εκκλησιαστικοί ιστορικοί Φιλοστόργιος και Νικηφόρος αναφέρουν ότι ο Σταυρός του Κυρίου εντοπίσθηκε ύστερα από θαύμα, τοποθετήθηκε πάνω σε νεκρή γυναίκα και αυτή αναστήθηκε!
Η πιστή βασιλομήτωρ, με δάκρυα στα μάτια παρέδωσε τον Τίμιο Σταυρό στον Πατριάρχη Μακάριο, ο οποίος στις 14 Σεπτεμβρίου του έτους 335 τον ύψωσε στον φρικτό Γολγοθά και τον τοποθέτησε στον πανίερο και περικαλλή ναό της Αναστάσεως, τον οποίο είχε ανεγείρει η αγία πάνω από τον Πανάγιο Τάφο και ο οποίος σώζεται ως σήμερα. Το σημαντικό αυτό γεγονός σημάδεψε την ζωή της Εκκλησίας και γι αυτό άρχισε να εορτάζεται ως λαμπρή ανάμνηση. Έτσι καθιερώθηκε η μεγάλη εορτή της Παγκόσμιας Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού.
Праздник Всемирного Воздвижения Животворящего Креста Господня
Миниатюра Минология Василия II.
Константинополь. 985 г. Ватиканская библиотека. Рим.
Παγκόσμιος Ύψωση τού Ζωοποιού Σταυρού τού Κυρίου
Μινιατούρα στο Μηνολόγιο τού Βασίλειου Β.
Κωνσταντινούπολη. 985μ.Χ. (Βιβλιοθήκη τού Βατικανού. Ρώμη).
Крестовоздвижение (14 сентября)
Менологий на 14-17 сентября
Византия. Греция; XIV в.; памятник:
Византийский менологий (Byzantine illumination Menologion);
10 x 13 см.; местонахождение: Англия. Оксфорд.
Бодлеанская Библиотека
Η Παγκόσμια Ύψωση του Τιμίου Σταυρού
Μηνολόγιο 14 – 17 Σεπτεμβρίου
Βυζαντινή Μηνολόγιο τού 14ου αιώνα μ.Χ.
Τώρα ευρίσκεται στην Αγγλία. Οξφόρδη.
Bodleian Βιβλιοθήκη (Bodleian Library)
Όμως την αγία αυτή ημέρα εορτάζουμε και την δεύτερη ύψωση. Στα 613 οι Πέρσες κυρίεψαν την Παλαιστίνη, λεηλάτησαν και κατέστρεψαν τα ιερά προσκυνήματα και πήραν ως λάφυρο τον Τίμιο Σταυρό και τον μετέφεραν στη χώρα τους. Η παράδοση αναφέρει ότι άπειρα θαύματα γινόταν εκεί. Οι πυρολάτρες Πέρσες θεώρησαν το Τίμιο Ξύλο μαγικό και γι αυτό το φύλασσαν και το προσκυνούσαν, χωρίς να γνωρίζουν την πραγματική του φύση και ιδιότητα! Ο αυτοκράτορας Ηράκλειος μετά την νίκη του εναντίον των Περσών παρέλαβε τον Τίμιο Σταυρό και τον μετέφερε στην Ιερουσαλήμ. Ο Πατριάρχης Ζαχαρίας τον ύψωσε εκ νέου στο ναό της Αναστάσεως. Ήταν 14 Σεπτεμβρίου του 626.
Ο εκκλησιαστικός συγγραφέας Παυλίνος αναφέρει στην ενδέκατη επιστολή του ότι η τοπική εκκλησία των Ιεροσολύμων θεώρησε ότι ο Σταυρός του Χριστού ανήκει σε όλη την χριστιανοσύνη και γι αυτό αποφάσισε να τεμαχίσει το Τίμιο Ξύλο και να το διανείμει σε όλη την Εκκλησία. Έτσι διασώθηκαν μέχρι σήμερα πολλά τεμάχια, τα οποία φυλάσσονται ως τα πολυτιμότερα κειμήλια, κυρίως στις ιερές μονές του Αγίου Όρους. Μια εσχατολογική προφητεία λέγει πως ένα από τα συγκλονιστικά γεγονότα του τέλους του κόσμου θα είναι και η επανένωση του Τιμίου Σταυρού!
Οι ορθόδοξοι πιστοί τιμούμε με ιδιαίτερο τρόπο την αγία ημέρα της Υψώσεως του Σταυρού του Κυρίου μας. Η ιερές ακολουθίες έχουν πανηγυρικό χαρακτήρα, ενώ έχει θεσπισθεί αυστηρή νηστεία. Κατακλύζουμε του ιερούς ναούς προκειμένου να προσκυνήσουμε τον Τίμιο Σταυρό και να αντλήσουμε δύναμη και χάρη ουράνια από αυτόν. Παίρνουμε μαζί μας κλώνους βασιλικού ως ευλογία και τον εναποθέτουμε στα εικονίσματα ως ελιξίριο κατά του κακού. Γνωρίζουμε πολύ καλά ότι η τιμή και η προσκύνηση του Σταυρού είναι προσκύνηση του Ίδιου του Εσταυρωμένου Λυτρωτή μας Χριστού και όχι ειδωλολατρική πράξη, όπως κακόβουλα μας κατηγορούν οι ποικιλώνυμοι αιρετικοί. Ο Σταυρός του Κυρίου μας είναι το καύχημά μας, το νικηφόρο λάβαρο κατά του μεγαλύτερου εχθρού μας, του διαβόλου, το αήττητο όπλο κατά του πολυπρόσωπου κακού. Με ένα στόμα και με μια καρδιά ψάλλουμε τον υπέροχο παιάνα τροπάριο της μεγάλης εορτής: «Σώσον Κύριε τον λαόν Σου και ευλόγησον την κληρονομίαν Σου
Ἀπολυτίκιον
Ἦχος α’.
Σῶσον Κύριε τὸν λαόν σου καὶ εὐλόγησον τὴν κληρονομίαν σου, νίκας τοῖς Βασιλεῦσι κατὰ βαρβάρων δωρούμενος καὶ τὸ σὸν φυλάττων διὰ τοῦ Σταυροῦ σου πολίτευμα.
Κάθισμα
Ἦχος α’. Τοῦ λίθου σφραγισθέντος.
Τοῦ Σταυροῦ σου τὸ ξύλον προσκυνοῦμεν Φιλάνθρωπε, ὅτι ἐν αὐτῷ προσηλώθης ἡ ζωὴ τῶν ἁπάντων· Παράδεισον ἠνέῳξας Σωτήρ, τῷ πίστει προσελθόντι σοι Ληστῇ· καὶ τρυφῆς κατηξιώθη, ὁμολογῶν σοι, Μνήσθητί μου Κύριε. Δέξαι ὥσπερ ἐκεῖνον καὶ ἡμᾶς, κραυγάζοντας· Ἡμάρτομεν, πάντες τῇ εὐσπλαγχνίᾳ σου, μὴ ὑπερίδῃς ἡμᾶς. (Δίς)
Μετὰ τὴν β’ Στιχολογίαν, Κάθισμα
Ἦχος α’
Τὸν τάφον σου Σωτὴρ
Ἁπλώσας ἐν Σταυρῷ, τὰς παλάμας Οἰκτίρμον, τὰ ἔθνη τὰ μακράν, ἀπὸ σοῦ γεγονότα, συνήγαγες δοξάζειν σου, τὴν πολλὴν ἀγαθότητα, ἀλλ᾽ ἐπίβλεψον, ἐπὶ τὴν σήν κληρουχίαν, καὶ κατάβαλε, τοὺς καθ᾽ ἡμῶν πολεμίους, Σταυρῷ τῷ τιμίῳ σου.
Κάθισμα
Ἦχος α’
Τὸν τάφον σου Σωτὴρ
Δόξα… Καὶ νῦν… τῆς Εορτῆς
Ὁ ἄνω ὡς Θεός, οὐρανὸν θρόνον ἔχων, καὶ γῆν Χριστὲ Σωτήρ, ὑποπόδιον φέρων, Σταυρὸν ἡμῖν ὑπέδειξας, σῶν ποδῶν ὑποπόδιον. Τοῦτον ἅπαντες, δαυϊτικῶς προσκυνοῦμεν. Τοῦτον φύλακα, καὶ βοηθὸν ἐξαιτοῦμεν, καὶ πίστει δοξάζομεν.
Κοντάκιον
Ἦχος δ’. Αὐτόμελον.
Ὁ ὑψωθεὶς ἐν τῷ Σταυρῷ ἑκουσίως, τῇ ἐπωνύμῳ σου καινὴ πολιτεία, τοὺς οἰκτιρμούς σου δώρησαι, Χριστὲ ὁ Θεός, Εὔφρανον ἐν τῇ δυνάμει σου, τοὺς πιστοὺς Βασιλεῖς ἡμῶν, νίκας χορηγῶν αὐτοῖς, κατὰ τῶν πολεμίων, τὴν συμμαχίαν ἔχοιεν τὴν σήν, ὅπλον εἰρήνης, ἀήττητον τρόπαιον.
Ὁ Οἶκος
Ὁ μετὰ τρίτον οὐρανὸν ἀρθεὶς ἐν Παραδείσῳ, καὶ ῥήματα τὰ ἄρρητα καὶ θεῖα, ἃ οὐκ ἐξὸν γλώσσαις λαλεῖν, τὶ τοῖς Γαλάταις γράφει, ὡς ἐρασταὶ τῶν Γραφῶν, ἀνέγνωτε καὶ ἔγνωτε. Ἐμοί, φησί, καυχᾶσθαι μὴ γένοιτο, πλὴν εἰ μὴ ἐν μόνῳ τῷ Σταυρῷ τῷ τοῦ Κυρίου, ἐν ᾧ παθών, ἔκτεινε τὰ πάθη. Αὐτὸν οὖν καὶ ἡμεῖς βεβαίως κρατῶμεν τοῦ Κυρίου τὸν Σταυρὸν καύχημα πάντες· ἔστι γὰρ σωτήριον ἡμῖν τοῦτο τὸ ξύλον, ὅπλον εἰρήνης ἀήττητον τρόπαιον.
Ἐξαποστειλάριον τῆς Ἑορτῆς
Ἦχος β’
Τῶν μαθητῶν ὁρώντων σε
Σταυρός, ὁ φύλαξ πάσης τῆς οἰκουμένης· Σταυρός, ἡ ὡραιότης τῆς Ἐκκλησίας, Σταυρός, Βασιλέων τὸ κραταίωμα· Σταυρός, Πιστῶν τὸ στήριγμα· Σταυρός, Ἀγγέλων ἡ δόξα, καὶ τῶν δαιμόνων τὸ τραῦμα.
Ἀπόστιχα Στιχηρὰ
Ἦχος β’, Οἶκος τοῦ Ἐφραθᾶ
Ὕλην φθοροποιόν, ἐξαίρει ἁμαρτίας, τὸ τοῦ Σταυροῦ σου ξύλον, ὑψούμενον Σωτήρ μου, λαμπρύνει δὲ τὰ σύμπαντα.
Στίχ. Ὑψοῦτε Κύριον τὸν Θεὸν ἡμῶν καὶ προσκυνεῖτε τῷ ὑποποδίῳ τῶν ποδῶν αὐτοῦ.
Λύσιν τῶν δυσχερῶν, καὶ κτῆσιν τῶν ἀρίστων, ὑψούμενος βραβεύει, τῷ γένει τῶν ἀνθρώπων, Σταυρὸς Χριστοῦ ὁ ἅγιος.
Στίχ. Ὁ δὲ Θεὸς Βασιλεὺς ἡμῶν πρὸ αἰώνων εἰργάσατο σωτηρίαν ἐν μέσῳ τῆς γῆς.
Ὅτε τὸν Ἀμαλήκ, Μωσῆς κατετροποῦτο, Χριστοῦ προλέγων πάθη, Σταυρὸν προδιετύπου, τὸν θεῖον καὶ πανάχραντον.
Θεοτοκίον
Ἦχος β’
Οἶκος τοῦ Ἐφραθᾶ
Δεῦτε χαρμονικῶς, ἀσπασώμεθα πάντες, τὸ σωτήριον Ξύλον, ἐν ᾧ ἐξετανύθη, Χριστὸς ἡ ἀπολύτρωσις.
ΕΑΝ ΘΕΛΕΤΕ
ΕΠΙΣΚΕΦΘΕΙΤΕ
ΤΙΣ ΠΑΡΑΚΑΤΩ
ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΕΝΕΣ ΞΕΝΕΣ ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΕΣ
ΜΑΡΤΥΡΙΟΝ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΜΑΡΤΥΡΩΝ ΤΡΟΦΙΜΟΥ, ΣΑΒΒΑΤΙΟΥ ΚΑΙ ΔΟΡΥΜΕΔΟΝΤΟΣ
( Ο ΒΙΟΣ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΣΕ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΕΙΜΕΝΟ)
Οι Άγιοι Μάρτυρες
Τρόφιμος, Σαββάτιος και Δορυμέδων
Eις τον Tρόφιμον και Δορυμέδοντα.
Πνέοντες ἓν Τρόφιμε καὶ Δορυμέδον,
Ἓν ἐκ ξίφους δέχεσθε καὶ βίου τέλος.
Eις τον Σαββάτιον.
Ξεσθεὶς σιδηροῖς Σαββάτιος ὀξέσιν,
Εἰς σαββατισμὸν θεῖον ὡς Μάρτυς φθάνει.
Ἐννεαδεκάτῃ Τρόφιμον τάμον, ἠδὲ συνάθλους.
Βιογραφία
Και οι τρεις, μαρτύρησαν επί βασιλέως Πρόβου και διοικητού Αντιοχείας Ηλιοδώρου (278 μ.Χ.). Όταν λοιπόν ο Τρόφιμος με το Σαββάτιο βρέθηκαν στην Αντιόχεια και είδαν τα πολυποίκιλα αμαρτωλά όργια που γίνονταν προς τιμήν του Απόλλωνα, δε συγκρατήθηκαν και αποδοκίμασαν δημόσια την αμαρτωλή αυτή παραφροσύνη.
Мчч. Трофим, Савватий и Доримедонт. Миниатюра Минология Василия II. Константинополь. 985 г. Ватиканская библиотека. Рим.
Άθληση τών Αγίων Μαρτύρων Τροφίμου Σαββατίου και Δορυμέδοντος. Μινιατούρα στό Μηνολόγιο τού Βασίλειου Β. Κωνσταντινούπολη τό έτος 985 μ.Χ. . Τώρα ευρίσκεται στην Βιβλιοθήκηςτου Βατικανού. Ρώμη.
Трофим, Савватий, Доримедонт Синадские, мч. (19 сентября)
Менологий на 18-21 сентября
Византия. Греция; XIV в.; памятник:
Византийский менологий (Byzantine illumination Menologion);
10 x 13 см.; местонахождение: Англия. Оксфорд.
Бодлеанская Библиотека
Οι Άγιοι Μάρτυρες Τρόφιμος, Σαββάτιος και Δορυμέδων
Μηνολόγιο 18 – 21 Σεπτεμβρίου
Βυζαντινή Μηνολόγιο τού 14ου αιώνα μ.Χ.
Τώρα ευρίσκεται στην Αγγλία. Οξφόρδη.
Bodleian Βιβλιοθήκη (Bodleian Library)
Βέβαια, γρήγορα συνελήφθησαν και οδηγήθηκαν στο δικαστήριο. Θαρραλέα δήλωσαν πως είναι χριστιανοί. Τότε ο ηγεμόνας Ηλιόδωρος διέταξε και τους μαστίγωσαν ανελέητα. Τόσο, που οι σάρκες τους κόβονταν κομμάτια. Εκεί ο Σαββάτιος άφησε την τελευταία του πνοή. Ο δε Τρόφιμος οδηγήθηκε σε άλλο σκληρότερο ηγεμόνα, το Διονύσιο Περώννιο. Αυτός, αφού τον έγδαρε με σιδερένια νύχια, μισοπεθαμένο τον έριξε στη φυλακή.
Мучение свв. Трофима, Савватия и Доримедонта. Тзортзи (Зорзис) Фука. Фреска. Афон (Дионисиат). 1547 г.
Μαρτύριο των Αγίων ΜαρτύρωνΤροφίμου Σαββατίου και Δορυμέδοντος. Τοιχογραφία (Fresco) τού έτους 1547 μ.Χ..
στην Ιερά Μονή Διονυσίου Αγίου Όρους
έργο τού Τζώρτζη (Ζώρζης) Fuca.
Saints Trophime, Sabbace et Dorymède, martyrs à Antioche de Pisidie (276)
Εκεί τον επισκέφθηκε κάποιος, βουλευτής, ο Δορυμέδων, που είδε το μαρτύριό του και στερεώθηκε στην πίστη του Χρίστου. Όταν το έμαθε αυτό ο ηγεμόνας, βασάνισε σκληρά το Δορυμέδοντα. Έπειτα, έριξε και τους δύο τροφή στα θηρία, μέσα στο αμφιθέατρο. Αλλά η πεινασμένη αρκούδα και η αιμοβόρα λεοπάρδαλη στάθηκαν στα πόδια τους σαν ήμερα αρνιά. Το ίδιο και το αγριεμένο λιοντάρι που ελευθέρωσαν αργότερα. Όταν λοιπόν είδαν ότι δεν τους άγγιξαν τα θηρία, αμέσως οι δήμιοι τους αποκεφάλισαν.
Ἀπολυτίκιον
Ἦχος γ’. Τὴν ὡραιότητα.
Τὴν ἀκαθαίρετον, Τριάδος δύναμιν, ἀνθηφορήσαντες, Μάρτυρες ἔνδοξοι, ἐναπετέματε στερρῶς, τὴν ἄκανθαν τῆς ἀπάτης, Τρόφιμε μακάριε, Ἐκκλησίας ἐντρύφημα, Σαββάτιε πάνσοφε, Ἀθλητῶν ἐγκαλλώπισμα, καὶ δόξα εὐσεβῶν Δορυμέδον ὅθεν ὑμᾶς ἀνευφημοῦμεν.
Минея – Сентябрь (фрагмент). Икона. Русь. Начало XVII в. Церковно-Археологический Кабинет Московской Духовной Академии.
Μηναίο – Σεπτεμβρίου (τεμάχιο). Εικονίδιο. Russ. Αρχική XVII. Εκκλησία Αρχαιολογίας Γραφείο της Θεολογικής Ακαδημίας της Μόσχας.
Κάθισμα
Ἦχος α’. Τὸν τάφον σου Σωτὴρ.
Βασάνων ἀνδρικῶς, ὑπομείναντες πόνους, τὴν ἄπονον ζωήν, ἐκομίσασθε ἅμα, Δορυμέδον καὶ Τρόφιμε, καὶ Σαββάτιε πάνσοφε· ὅθεν σήμερον, ἡ τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησία, ἑορτάζουσα, τὴν ἱερὰν ὑμῶν μνήμην, ἐνθέως ἀγάλλεται.
Мчч. Трофим, Савватий и Доримедонт. Миниатюра. Афон (Иверский м-рь). Конец XV в. C 1913 года в Российской Публичной (ныне Национальной) библиотеке в Санкт-Петербурге.
ΜαρτύρωνΤροφίμου Σαββατίου και Δορυμέδοντος. Μικρογραφία. (Iver μοναστήρι). Το τέλος του 15ου αιώνα στο ρωσικό Δημόσιο (σήμερα Εθνική) Βιβλιοθήκη στην Αγία Πετρούπολη.
Κοντάκιον
Ἦχος δ’. Ὡς ἀπαρχὰς.
Ὡς ἀθλητῶν ἑδραίωμα, καὶ εὐσεβείας ἔρεισμα, ἡ Ἐκκλησία τιμᾷ καὶ γεραίρει σου, τὴν φωτοφόρον ἄθλησιν· παναοίδιμε μάκαρ, ἀθλητὰ γενναιόφρον, ἔνδοξε Τρόφιμε, σὺν τοῖς συνάθλοις σου, ἱλασμὸν τοῖς ὑμνοῦσί σε αἴτησαι, ὡς ἀήττητος.
Ὁ Οἶκος
Τῶν Ἁγίων Μαρτυρων τὰ ἔπαθλα, οὐρανῶν αἱ Δυνάμεις ἐθαύμασαν, ὅτι σῶμα θνητὸν περικείμενοι, ἀσωμάτους ἐχθροὺς ἐτροπώσαντο, Σταυροῦ τῇ ἰσχὺϊ κρατυνόμενοι· ὅθεν μακαρίζονται εἰς αἰῶνας, ἱλασμὸν τῶν πταισμάτων αἰτούμενοι ὑπὲρ πάντων ἡμῶν· καὶ γὰρ τιμῶνται αὐτοί, ὡς ἀήττητοι.
Ἐξαποστειλάριον τῶν Ἁγίων
Ἦχος γ’
Ὁ οὐρανὸν τοῖς ἄστροις
Ὁ οὐρανὸν τοῖς ἄστροις, κατακοσμήσας ὡς Θεός, καὶ διὰ τῶν σῶν Ἁγίων, πᾶσαν τὴν γῆν φωταγωγῶν, Δημιουργὲ τῶν ἁπάντων, τοὺς ἀνυμνοῦντάς σε σῷζε.
ΑΠΟ ΤΟ ΡΩΣΙΚΟ ΣΥΝΑΞΑΡΙ
(μετάφραση Google)
Άγιος Δημήτριος του Ροστόφ (Τούπταλο)
Βίοι των Αγίων
Τα βάσανα των αγίων μαρτύρων Τροφίμου, Σαββάτου και Δωριμέδοντος
Εορτάζεται στις 19 Σεπτεμβρίου
Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Ρωμαίου Αυτοκράτορα Πρόβου (5863) , και κατά τη διάρκεια της βασιλείας της Αντιόχειας υπό τον Αττικό, γνωστό και ως Ηλιόδωρο, οι Αντιοχείς γιόρταζαν κάποτε μια γιορτή προς τιμήν του Απόλλωνα Δαφνέα και, όπως ήταν το έθιμό τους, περνούσαν όλη την ημέρα θυσιάζοντας στα είδωλα, πίνοντας, χαρούμενοι και συμμετέχοντας σε κάθε είδους ανήθικες πράξεις. Εκείνη την εποχή, δύο άγνωστοι άνδρες, ο Τρόφιμος και ο Σαββάτιος, έφτασαν στην Αντιόχεια από μια άλλη χώρα – ευσεβείς άνδρες, λάτρεις του αληθινού Θεού. Βλέποντας την τύφλωση και την καταστροφή τόσων πολλών ψυχών, απλώς αναστέναξαν και, στρεφόμενοι στον Θεό, προσευχήθηκαν με δάκρυα, λέγοντας:
– Ω Θεέ, που δημιούργησες ολόκληρο τον κόσμο από το μηδέν με έναν μόνο λόγο και δημιούργησες τον άνθρωπο κατ’ εικόνα Του! Κοίταξε κάτω από τον ουρανό και άρπαξε αυτούς τους ανθρώπους από τα χέρια του εχθρού.
Καθώς μιλούσαν, οι ειδωλολάτρες παρατήρησαν ότι δεν λάτρευαν ειδωλολατρικούς θεούς και, άρπαξαν τους, τους οδήγησαν στον ηγεμόνα και κριτή τους, τον Αττικό-Ηλιόδωρο. Αυτός διέταξε να τους χωρίσουν τον έναν από τον άλλον και του έφερε πρώτο τον Άγιο Τρόφιμο, τον οποίο άρχισε να ανακρίνει για το όνομά του, τη ζωή και την πίστη του.
Ο άγιος απάντησε:
«Το όνομά μου είναι Τροφίμ, γεννήθηκα από ελεύθερους και ευγενείς γονείς, αλλά, έχοντας πέσει κάτω από την εξουσία της αμαρτίας, έζησα αρχικά πονηρά μέχρι που, μέσω του αγίου βαπτίσματος, έλαβα αληθινή ελευθερία και ευγένεια.»
Τότε ο δικαστής ρώτησε:
– Τι πίστη έχεις;
Ο Τρόφιμ απάντησε:
«Σου το έχω ήδη πει, αλλά άκουσε, θα το πω ακόμα πιο καθαρά: Είμαι Χριστιανός, δούλος του Χριστού, και επιθυμώ να γίνω θυσία στον Χριστό».
Ο δικαστής ρώτησε:
– Έχετε διαβάσει τα αυτοκρατορικά διατάγματα που αφορούν τους Χριστιανούς;
«Τα έχω διαβάσει», απάντησε ο άγιος, «αλλά τι σημαίνουν για εμάς; Υπάρχει τόση διαφορά μεταξύ ευσέβειας και δαιμονικής απάτης όση υπάρχει μεταξύ ημέρας και νύχτας».
Αυτά τα λόγια εξόργισαν τον βασανιστή· διέταξε να ξεγυμνώσουν τον Άγιο Τρόφιμο, να τον τεντώσουν από τα χέρια και τα πόδια και να τον ξυλοκοπήσουν χωρίς έλεος. Ο μάρτυρας ξυλοκοπήθηκε τόσο πολύ που το έδαφος λερώθηκε με αίμα. Τότε ο δικαστής διέταξε να σταματήσουν οι ξυλοδαρμοί και είπε:
– Πρόσφερε θυσία στους θεούς, Τρόφιμε, αλλιώς θα σε στείλω στη Φρυγία 5864 , στον βασανιστή Διονύσιο.
Αυτός ο Διονύσιος ήταν παντού γνωστός για τη σκληρότητα και την απανθρωπιά του.
Ο Άγιος Τρόφιμος απάντησε:
«Δεν έχει σημασία για μένα αν με σκοτώσεις εσύ ή κάποιος άλλος, αν βασανίζεις εμένα ή τον Διονύσιο: έτσι κι αλλιώς θα υπάρχει μόνο ένας θάνατος, γιατί και οι δύο έχετε έναν σκοπό: να σκοτώσετε όσους υπηρετούν τον αληθινό Θεό».
Ο δικαστής εξοργίστηκε ακόμη περισσότερο και διέταξε να κρεμαστεί ο άγιος σε ένα δέντρο και να βασανιστεί το σώμα του. Τότε, οι δήμιοι τον περικύκλωσαν αμέσως με αιχμηρά όπλα, με τα οποία κατασπάραξαν τον μάρτυρα, ξύνοντας το σώμα του μέχρι τα κόκαλα και ακόμη και μέχρι τα εντόσθιά του. Αυτός, υπομένοντας τα πάντα, μίλησε ήσυχα και πράα:
– Κύριε, βοήθησε τον δούλο σου!
Τότε ο δικαστής ρώτησε:
– Πού είναι ο Χριστός σου;
Ο μάρτυρας απάντησε:
«Ο Χριστός μου είναι με όλους όσους Τον επικαλούνται· δεν είναι χωρισμένος από μένα, και το σαφές σημάδι της παρουσίας του Χριστού μαζί μου είναι ότι υπομένω εύκολα βασανιστήρια που θα ήταν αδύνατο να αντέξει η ανθρώπινη φύση αν ο ίδιος ο Θεός δεν βοηθούσε τους πάσχοντες».
Μετά από αυτά τα βασανιστήρια, ο Άγιος Τρόφιμος ρίχτηκε στη φυλακή.
Τότε έφεραν τον ευλογημένο Σαββάτο σε δίκη, και ο δικαστής του είπε:
«Δεν σε ρωτάω αν είσαι Χριστιανός, αλλά πρώτα πες μου: ποιος είναι ο βαθμός σου;»
Η ίδια η λέξη «Χριστιανός» ήταν τόσο αποκρουστική για τους ειδωλολάτρες που ο βασανιστής δεν ήθελε καν να την ακούσει· όπως ακριβώς ένας άρρωστος δεν μπορεί να κοιτάξει με τα μάτια του το φως που είναι ευχάριστο σε όλους τους υγιείς ανθρώπους, έτσι και αυτός, με τα σκοτεινά μάτια της ψυχής του, δεν μπορούσε να κοιτάξει με αυτά το φως του ονόματος του Χριστού, γι’ αυτό και είπε: «Δεν σε ρωτάω αν είσαι Χριστιανός».
Ο Άγιος Σαββάτος απάντησε:
– Ο τίτλος μου, η αξιοπρέπειά μου και η πατρίδα μου, η δόξα μου και ο πλούτος μου είναι ο Χριστός, ο Υιός του Θεού, ο αιώνια Υπάρχων: με την πρόνοιά Του το σύμπαν ιδρύεται και κυβερνάται.
Ο δικαστής, εκλαμβάνοντας την τολμηρή απάντηση του μάρτυρα ως προσβολή προς τον εαυτό του, εξοργίστηκε και, χτυπώντας τον στο μάγουλο, είπε:
– Απάντησε σε ό,τι σε ρωτούν, και πριν σε καταστρέψω με βασανιστήρια, πήγαινε στους θεούς και πρόσφερέ τους θυσίες.
Αλλά ο άγιος βεβήλωσε τους θεούς, γελούσε με την τρέλα των ασεβών και κατήγγειλε την ασέβειά τους.
Στη συνέχεια, με εντολή του βασανιστή, ο Σαββάτιος κρεμάστηκε και ξύθηκε με σιδερένια νύχια μέχρι να αποκαλυφθούν τα κόκαλά του. Εφόσον ολόκληρα κομμάτια του σώματός του είχαν ήδη πέσει και όλα τα εντόσθιά του είχαν γίνει κομμάτια, οι βασανιστές δεν είχαν τίποτα άλλο να βασανίσουν. Γι’ αυτό, έλυσαν τον μάρτυρα από το δέντρο και ο Άγιος Σαββάτιος παρέδωσε αμέσως την ψυχή του στα χέρια του Κυρίου του.
Όταν ο Άγιος Σαββάτιος αναχώρησε προς τον Κύριο, μόνο ο ευλογημένος Τρόφιμος παρέμεινε στα χέρια των βασανιστών. Ο Αττικός, απελπισμένος από τη μεταστροφή του στην ειδωλολατρία, αποφάσισε να τον στείλει στη Φρυγία στον βασανιστή Διονύσιο. Έγραψε στον Διονύσιο μια επιστολή ενημερώνοντάς τον για τον Τρόφιμο και πώς, παρά τα βασανιστήρια που είχε υπομείνει, είχε αποδειχθεί ισχυρότερος από τους βασανιστές του, ότι σεβόταν μόνο τον Χριστό, χλεύαζε τους θεούς και τους περιφρονούσε. Στη συνέχεια, διέταξε να φέρουν τον άγιο έξω από τη φυλακή, ντυμένο με σιδερένιες μπότες γεμάτες με πολλά καρφιά, στραμμένες προς τα πάνω, και να τον οδηγήσουν στη Φρυγία με αυτές τις μπότες. Οι στρατιώτες, αφού έπιασαν τον άγιο, τον οδήγησαν μακριά και τον ανάγκασαν να περπατήσει δίπλα τους. Αυτοί πήγαν καβάλα σε άλογο, ενώ ο άγιος περπατούσε πεζός, φορώντας σιδερένιες μπότες γεμάτες με καρφιά, με τα πόδια του τρυπημένα, ξεπερνώντας τόσο το πόδι όσο και το άλογο, λερώνοντας ολόκληρο το μονοπάτι με το αίμα του. Ήταν πραγματικά ένα θλιβερό ταξίδι, που οδηγούσε σε μια ζωή ευδαιμονίας: για κάθε βήμα που έκανε, τόσες νέες πληγές δεχόταν στα πόδια του, και για κάθε νέα πληγή, τόσες ασθένειες και βασανιστήρια υπέμεινε. Αλλά ο ίδιος ο Κύριος τον συνόδευσε: Ενίσχυσε τον δούλο Του σε αυτό το ταξίδι και του ετοίμασε μια ανταμοιβή για κάθε βήμα.
Μετά από ένα τριήμερο ταξίδι, οι στρατιώτες με τον άγιο μάρτυρα έφτασαν στη φρυγική πόλη Σύναδο και εκεί έδωσαν την επιστολή του Διονυσίου Ηλιόδωρου. Αφού την διάβασε, ο Διονύσιος διέταξε να φέρουν αμέσως τον άγιο Τρόφιμο και ρώτησε:
– Είσαι ο Τρόφιμ;
Ο μάρτυρας απάντησε:
«Είμαι ο Τροφίμ και δούλος του αληθινού Θεού, όσοι πιστεύουν στον Οποίο δεν θα ντραπούν ποτέ.»
Ο Διονύσιος είπε:
«Παραμένεις ανυπάκουος και επικαλείσαι ακόμα τον μάταιο και ματαιόδοξο Χριστό, που ήταν η αιτία θανάτου πολλών· αλλά αν δεν ήθελες να Τον απαρνηθείς πριν, τότε τώρα εγκατέλειψες την ελπίδα που είχες σε Αυτόν: πρόσφερε θυσία στους θεούς, για να ελευθερωθείς από σκληρά βασανιστήρια και θάνατο και να ζήσεις τη ζωή σου ειρηνικά».
Ο θαρραλέος Τρόφιμ απάντησε:
«Ακόμα κι αν ήθελα να ξεφύγω από τον θάνατο, είναι αδύνατο: γιατί αν δεν με σκοτώσεις, η ίδια μου η φύση είναι θνητή. Μέσω του θανάτου, όμως, πρέπει κανείς να αποκτήσει την αιώνια ζωή, η οποία είναι ασύγκριτα καλύτερη και πιο διαρκής από αυτή τη ζωή, γεμάτη κακά και βραχύβια. Οι ευλογίες της μέλλουσας ζωής δεν μπορούν να φανούν από το θνητό μας μάτι, ούτε να ακουστούν από το αυτί μας, ούτε θα εισέλθουν ποτέ στο ανθρώπινο μυαλό. Με κατακλύζει μια μεγάλη επιθυμία για αυτή τη ζωή, και χαίρομαι όταν ακούω από εσάς για τον θάνατο με τον οποίο με απειλείτε.»
Τότε ο Διονύσιος, ολοζώντανος από οργή, διέταξε να ξυλοκοπηθεί ο Άγιος Τρόφιμος με χοντρούς τένοντες. Και όταν τον ξυλοκόπησαν, ο βασανιστής είπε:
– Απλώς υπόσχεσε να κάνεις μια θυσία στους θεούς και θα απελευθερωθείς αμέσως από αυτό το μαρτύριο.
Αυτός, αγνοώντας την πληγή και τα λόγια του βασανιστή, παρέμεινε σιωπηλός.
Οι υπηρέτες, με εντολή του βασανιστή, πήραν ξίδι, το ανακάτεψαν με μουστάρδα και το έριξαν στα ρουθούνια του Τρόφιμ. Στη συνέχεια, κρεμώντας τον από ένα δέντρο, έκοψαν τα πλευρά του, προκαλώντας του βαθιές, επιμήκεις πληγές, και ρυάκια αίματος έτρεχαν από τα πλευρά του.
Ο άγιος υπέμεινε σιωπηλά αυτά τα βάσανα, λέγοντας στον εαυτό του: «Πολλές είναι οι θλίψεις των δικαίων, αλλά ο Κύριος τον ελευθερώνει από όλες» ( Ψαλμ. 33:20 ).
Ο Διονύσιος, ακούγοντας αυτό, είπε:
«Μάταιη είναι η ελπίδα σου, Τρόφιμ, και οι σκέψεις σου είναι μάταιες: γιατί ποιος θα έρθει σε σένα από τον ουρανό και θα σε ελευθερώσει από τα τωρινά σου βάσανα; Γι’ αυτό, σε συμβουλεύω να προσφέρεις μια θυσία στους θεούς, και τότε θα βοηθήσεις τον εαυτό σου.»
Ο άγιος, γελώντας με την τρέλα του βασανιστή, απάντησε:
«Ποτέ δεν θα απορρίψω τον Θεό μου, τον αληθινό και ζωντανό.»
Τότε ο Διονύσιος είπε θυμωμένα στους υπηρέτες:
– Βασάνισέ τον κι άλλο.
Και άρχισαν να τον βασανίζουν με ακόμη μεγαλύτερη σκληρότητα.
Ο άγιος προσευχήθηκε και είπε: «Θεέ μου, λύτρωσέ με από το χέρι του ασεβή, από το χέρι του άνομου και του καταπιεστή· επειδή, εσύ είσαι η ελπίδα μου, Κύριε Θεέ» ( Ψαλμός 70:4-5 ).
Ο βασανιστής διέταξε να ριχτεί ξίδι και αλάτι στις πληγές του αγίου μάρτυρα για να επιδεινωθεί το βάσανό του.
Τότε ο ευλογημένος είπε στον βασανιστή:
– Τώρα μόνο ενδυναμώνεις το σώμα μου, για να μην αποσυντεθεί από τις πληγές που προκαλείς.
Τότε άρχισαν να καίνε τα πλευρά του με αναμμένα κεριά, αλλά ούτε αυτό μπόρεσε να νικήσει τον αήττητο πολεμιστή του Χριστού· μετά από αυτό, ο Άγιος Τρόφιμος ρίχτηκε στη φυλακή.
Στα Σύναδα υπήρχε ένας γερουσιαστής και αρχισύμβουλος ονόματι Δωριμήδων. Ήταν ευσεβής Χριστιανός, αλλά έκρυβε αυτό το γεγονός από φόβο για τον βασανιστή. Συχνά επισκεπτόταν κρυφά τον Άγιο Τρόφιμο στη φυλακή, έπλενε το αίμα του και σκούπιζε τις κρούστες του με καθαρές πετσέτες, έδενε τις πληγές του και γενικά τον φρόντιζε με κάθε τρόπο. Αλλά δεν μπόρεσε να κρυφτεί από τον βασανιστή για πολύ. Σύντομα ήρθε η ασεβής γιορτή που ονομαζόταν «Διοσκουρία», δηλαδή η Ημέρα του Κάστορα και του Πολυδεύκους 5866 : αυτή η γιορτή γιορταζόταν δημόσια στην πόλη των Συνάδων. Ο Διονύσιος, μαζί με όλους τους έμπιστους και συμβούλους του, λάτρευαν είδωλα και, βλέποντας ότι ο Δωριμήδων δεν ήταν μαζί τους, του έστειλε μήνυμα να εμφανιστεί στη γιορτή.
Ο ευλογημένος Δωριμήδων απάντησε στους αγγελιοφόρους:
«Είμαι Χριστιανός και επομένως δεν πρέπει να πηγαίνω σε δαιμονικές γιορτές.»
Όταν ο Διονύσιος το άκουσε αυτό, διέταξε να τον φέρουν με τη βία και, αφού τον ανέκρινε, πείστηκε ότι ήταν πραγματικά Χριστιανός· ωστόσο, μη θέλοντας να τον δικάσει την ίδια μέρα, διέταξε να τον συλλάβουν.
Τότε έστειλε τους φίλους του να τον πείσουν να μετανοήσει και να στραφεί στους θεούς τους. Αλλά ο Δωριμήδοντας, κοιτάζοντάς τους αυστηρά, είπε: «Φύγετε από μένα όλοι εσείς που πράττετε την ανομία» ( Ψαλμός 6:9 ).
Έπειτα σιώπησε και ήταν «σαν άνθρωπος που δεν ακούει και δεν έχει απάντηση στο στόμα του» ( Ψαλμός 38:15 ).
Την επόμενη μέρα ο βασανιστής πήγε στο δικαστήριο και διέταξε να φέρουν τον Δωριμέδονα.
«Πατημένε άνθρωπε!», είπε στον άγιο μάρτυρα, «τι σου συνέβη χθες, και απομακρύνθηκες από τους θεούς και αρνήθηκες να εκπληρώσεις τις βασιλικές εντολές; Δεν ήθελες να σε τιμούν όλοι και να κατέχεις τιμητική θέση ανάμεσά μας;»
Ο άγιος απάντησε σε αυτό:
«Αυτός που αγαπά τον αληθινό Θεό δεν δίνει καμία αξία στην κοσμική τιμή και δόξα. Ποιο είναι το όφελος να καυχιέται μπροστά στους άλλους, να ντύνεται με πολύτιμα ενδύματα και να λατρεύει είδωλα; Όλα αυτά είναι προσωρινά και μάταια. Όλα αυτά χωρίζουν κάποιον από τον Θεό και τον βυθίζουν στη πύρινη Γέεννα.»
Ο βασανιστής προσπάθησε για πολύ καιρό, με κολακεία και απειλές, να απομακρύνει τον Άγιο Δωριμέδονα από τον Χριστό, αλλά, μη καταφέρνοντας τίποτα σε αυτό, διέταξε να τον ξεγυμνώσουν, να τον κρεμάσουν και να του κάψουν τα πλευρά με πυρωμένα σιδερένια πασσάλους, λέγοντας:
– Θα δω αν έρθει ο Χριστός να σε βοηθήσει;
Ο άγιος, μέσα σε αυτά τα βασανιστήρια, επικαλούνταν το όνομα του Κυρίου του Θεού του, γελούσε με τους ειδωλολατρικούς θεούς και με τα λόγια του τραυμάτιζε την καρδιά του βασανιστή περισσότερο από όσο τραυμάτιζε το σώμα του αγίου με τις λόγχες του.
Τότε ο Διονύσιος έστρεψε την οργή του στους υπηρέτες που είχαν βασανίσει τον άγιο, κατηγορώντας τους ότι δεν μπόρεσαν να φιμώσουν ούτε έναν άνθρωπο που βλασφημούσε τους θεούς τους. Οι εξοργισμένοι υπηρέτες έσκισαν το πρόσωπο του αγίου με σιδερένια νύχια και του έσπαξαν τα δόντια, όμως ούτε αυτό μπόρεσε να φιμώσει τα θεόμυλα χείλη που ομολογούσαν τον Χριστό και έβριζαν τα άψυχα είδωλα. Τότε άναψαν φωτιά κάτω από τον άγιο μάρτυρα και τον έβαλαν πάνω στα αναμμένα κάρβουνα. Αλλά αυτός περπάτησε πάνω τους σαν πάνω σε όμορφα λουλούδια, χαίροντας με αυτά τα βάσανα και έτοιμος να υπομείνει μεγαλύτερα και πιο τρομερά βάσανα για τον Χριστό. Μετά από αυτό, ο βασανιστής διέταξε να τον οδηγήσουν στη φυλακή και ο Άγιος Τρόφιμος οδηγήθηκε για βασανιστήρια. Τον κρέμασαν, άρχισαν να σκίζουν το σώμα του με σιδερένια νύχια, ανανεώνοντας τις παλιές πληγές και στη συνέχεια του έβγαλαν τα μάτια με πυρωμένες ράβδους. Αλλά ο άγιος, παρά τα βάσανα αυτά, ευχαρίστησε τον Χριστό, μετά τα οποία οδηγήθηκε ξανά στη φυλακή.
Ο Διονύσιος άρχισε να συμβουλεύεται τους έμπιστους συνεργάτες του σχετικά με τον σωστό θάνατο του Τρόφιμου και του Δωριμήδονα, επειδή απεχθάνονταν κάθε βασανιστήριο. Αποφάσισε να παραδώσει τους μάρτυρες σε άγρια θηρία για να τους καταβροχθίσουν. Για τον σκοπό αυτό, ο βασανιστής διέταξε να ετοιμαστούν πεινασμένα ζώα και να διοργανωθεί ένα δημόσιο θέαμα. Όταν έφτασε η ημέρα που οι άγιοι επρόκειτο να καταβροχθιστούν, εμφανίστηκε ο Διονύσιος με όλους τους συμβούλους και τους υπηρέτες του και συγκεντρώθηκε πλήθος λαού. Οι άγιοι μάρτυρες Τρόφιμος και Δωριμήδονα βγήκαν από τη φυλακή γυμνοί, καλυμμένοι με πληγές, έτσι ώστε όλα τα σώματά τους να είναι μια συνεχής πληγή. Όταν οι άγιοι τοποθετήθηκαν στον τόπο που είχε οριστεί για να δολωθούν τα ζώα, μια αρκούδα αφέθηκε ελεύθερη να τους καταφύγει. Όρμησε εναντίον τους με οργή, αλλά μόλις τους πλησίασε, έγινε αμέσως πράος. Ο Άγιος Δωριμήδονας, επιθυμώντας να «απελευθερωθεί γρήγορα στο σώμα και να είναι μαζί με τον Χριστό» ( Φιλ. 1:23 ), έπιασε την αρκούδα από το αυτί και την εκνεύρισε, ώστε να την κατασπαράξει. Αλλά η αρκούδα, σαν να ντρεπόταν, έσκυψε και έστρεψε το κεφάλι της μακριά του. Τότε ο βασανιστής εξοργίστηκε περισσότερο από το θηρίο, και βλέποντας ότι οι άγιοι δεν τραυματίστηκαν από την αρκούδα, άφησε ένα λιοντάρι πάνω τους, αλλά αυτό, σαν σκύλος, έγλειψε τα πόδια τους. Τότε άφησαν ένα λιοντάρι, αλλά αυτό το θηρίο, όπως το πρώτο, έγινε πράο σαν αρνί. Ο βασανιστής εξοργίστηκε με τον αφέντη των θηρίων και τον απείλησε με θάνατο αν δεν ερέθιζε τα θηρία, ώστε να καταβροχθίσουν τους δύο Χριστιανούς. Αλλά όταν άρχισε να ερεθίζει το λιοντάρι, το λιοντάρι όρμησε πάνω του και το κατασπαράξε. Όλοι οι παρόντες, βλέποντας ένα τέτοιο θαύμα, τρομοκρατήθηκαν και γνώρισαν τη δύναμη του αληθινού Θεού και Σωτήρα μας. Μόνο ένας άνομος βασανιστής αρνήθηκε να το παραδεχτεί, αλλά σκοτίστηκε ακόμη περισσότερο από το σκοτάδι της τρέλας του, βλασφημώντας τον Χριστό και αποκαλώντας τους δούλους Του μάγους. Τότε διέταξε να κοπούν τα κεφάλια των αγίων με το σπαθί. Έτσι τελείωσαν τα βάσανα των Αγίων Τρόφιμου και Δωριμέδοντα, οι οποίοι πέθαναν από το σπαθί μετά από πολλά και σκληρά βασανιστήρια. Ενώνοντας τον Άγιο Σαββάτιο στην αθάνατη ζωή, τώρα χαίρονται μαζί με τους αγγέλους, δοξάζοντας την Αγία Τριάδα – τον Πατέρα, τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα, τον Ένα Θεό, δοξασμένο από όλους για πάντα. Αμήν.
Τροπάριο, Ήχος 8:
Δοξολογούμενοι εν Τριάδι, Θεέ, δόξασε την Τριάδα των μαρτύρων: Τρόφιμο, Σαββάτιο και Δωριμέδονα, ότι πιστεύσαντες εις Αυτόν, κατέστρεψαν τον εχθρό. Με τις προσευχές τους, Χριστέ ο Θεός μας, ελέησον ημάς.
Κοντάκιον, Ήχος 8:
Ως θεμέλιο των πασχόντων και επιβεβαίωση της ευσέβειας, η Εκκλησία τιμά και δοξάζει τον φωτεινό σου πόνο, αείμνηστε ευλογημένε πάσχοντα, σοφέ και ένδοξε Τρόφιμε: μαζί με τους συνπαθούντες, ζήτησε κάθαρση για τους ψάλλοντες σε σένα, γιατί είσαι αήττητος.
* * *
Σημειώσεις
5863 Ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Πρόβος βασίλευσε από το 276 έως το 282.
5864 Η Φρυγία είναι περιοχή της Μικράς Ασίας.
5865 Η Σινάδ ή Σιννάδα ήταν μια πόλη στη βόρεια Φρυγία κοντά στην οροσειρά όπου βρίσκονταν τα περίφημα λατομεία μαρμάρου Σιννάδα. Σήμερα, τα ερείπια βρίσκονται κοντά στην Εσκικάρα.
5866 Ο Κάστωρ και ο Πολυδεύκης, σύμφωνα με την ελληνική και τη ρωμαϊκή πεποίθηση, ήταν γιοι του Δία (γνωστού και ως Διός), κυβερνήτη του ουρανού και υπέρτατου θεού, και γι’ αυτό ονομάζονταν Διόσκουροι. Σύμφωνα με αυτές τις πεποιθήσεις, ζούσαν μετά θάνατον και πέθαιναν ξανά την επόμενη μέρα, επωφελούμενοι από τις Λοπονησιακές θεότητες του φωτός. Ταυτόχρονα, λατρεύονταν ως προστάτες του κράτους. Ειδικές γιορτές γιορτάζονταν προς τιμήν τους, που ονομάζονταν «Διοσκούρια» (από το όνομά τους), καθώς και τα «Ανάκια» (γιορτές ηγεμόνων και κυβερνητών, όπως ήταν γνωστοί σε ορισμένα μέρη ο Κάστωρ και ο Πολυδεύκης).