ΕΑΝ ΘΕΛΕΤΕ
ΕΠΙΣΚΕΦΘΕΙΤΕ
ΤΙΣ ΠΑΡΑΚΑΤΩ
ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΕΝΕΣ ΞΕΝΕΣ ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΕΣ
Λόγος εις την Ύψωσιν του Τιμίου Σταυρού και εις την Αγίαν Ανάστασιν. ( Ν Ε Ο )
ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΣΩΦΡΟΝΙΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΙΕΡΟΣΟΛΥΜΩΝ
Λόγος εἰς τήν Ὕψωσιν τοῦ Τιμίου καί Ζωοποιοῦ Σταυροῦ
Η ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΥΨΩΣΙΣ
ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΚΑΙ ΖΩΟΠΟΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ
Икона Воздвижење часног крста из XV века
Εἰκόνα τῆς Ὑψώσεως τοῦ Τιμίου Σταυρου τοῦ 15ου αἰώνα
Τὰς ἐν λάρυγγι Σῶτερ ὑψώσεις φέρει,
Ὑψούμενον βλέπουσα τὸν Σταυρὸν κτίσις.
Ὑψώθη δεκάτῃ, Σταυροῦ ξύλον, ἠδὲ τετάρτῃ.
«ΤΟΝ ΣΤΑΥΡΟΝ ΣΟΥ ΠΡΟΣΚΥΝΟΥΜΕΝ ΔΕΣΠΟΤΑ»
ΛΑΜΠΡΟΥ Κ. ΣΚΟΝΤΖΟΥ Θεολόγου – Καθηγητού
Η Παγκόσμια Ύψωση του Τιμίου Σταυρού αποτελεί έναν σπουδαίο εορτολογικό σταθμό του εκκλησιαστικού έτους. Στις 14 Σεπτεμβρίου σύμπασα η Ορθοδοξία τιμά τον Σταυρό του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο οποίος χαρακτηρίζεται ως το «καύχημά» Της και η «δόξα» Της. Πηγές της εκκλησιαστικής μας ιστορίας αναφέρουν ότι η εορτή της Παγκόσμιας Ύψωσης είχε καθιερωθεί από τα αρχαία χρόνια, ίσως μάλιστα να είχε καθιερωθεί και από αυτόν τον Μέγα Κωνσταντίνο, κατά προτροπή προφανώς της μητέρας του αγίας Ελένης, αμέσως μετά την εύρεση του Τιμίου Ξύλου στα Ιεροσόλυμα, γύρω στο 330 μ.Χ.
Η τιμή προς τον Τίμιο Σταυρό ανάγεται στους αποστολικούς χρόνους. Οι επιστολές του αποστόλου Παύλου είναι γεμάτες από χωρία με τα οποία ο μέγας απόστολος εξαίρει τον ρόλο του Σταυρού στην διαδικασία της σωτηρίας του κόσμου. Πρώτος ο Παύλος ομίλησε για την καύχηση του Σταυρού του Χριστού. Οι αποστολικοί Πατέρες ομιλούν και αυτοί με σεβασμό και τιμή προς το ιερό σύμβολο, μέσω του οποίου έγινε η καταλλαγή με το Θεό και επιτεύχθηκε η σωτηρία με την απολυτρωτική θυσία του Χριστού.
Οι κατακόμβες είναι γεμάτες από χαραγμένους σταυρούς. Οι διωκόμενοι χριστιανοί από τους φανατικούς ειδωλολάτρες θεωρούσαν τους εαυτούς τους τύπους του αδίκως παθόντος Κυρίου Ιησού Χριστού. Πίστευαν ότι εξαιτίας της πίστεώς τους στο Χριστό έφεραν και αυτοί το δικό τους σταυρό, γι αυτό το ιερό αυτό σύμβολο ήταν τόσο αγαπητό σε αυτούς. Αυτό τους εμψύχωνε και τους έδινε τη δύναμη του μαρτυρίου.
Η δύναμη του Τιμίου Σταυρού φάνηκε στο θαυμαστό όραμα του Μεγάλου Κωνσταντίνου, στα 312, ενώ βάδιζε εναντίον του Μαξεντίου κοντά στη Ρώμη. Ο Κωνσταντίνος εξέφραζε την νέα εποχή, σε αντίθεση με τους συναυτοκράτορές του, οι οποίοι εξέφραζαν και προσπαθούσαν να συντηρήσουν τον παλιό κόσμο, που κατέρρεε ραγδαία. Ο μεγάλος αυτοκράτορας είδε στον ουρανό, ημέρα μεσημέρι, το σημείο του σταυρού, σχηματισμένο με αστέρια, και την επιγραφή «ΕΝ ΤΟΥΤΩ ΝΙΚΑ», επίσης σχηματισμένη με αστέρια. Ήταν η 28η Οκτωβρίου 312. Από εκείνη την ώρα έδωσε διαταγή το σημείο αυτό να γίνει το σύμβολο του στρατού του. Χαράχτηκε παντού, στις ασπίδες των στρατιωτών, στα κράνη, στα λάβαρα, και αλλού.
Ο εχθρός κατατροπώθηκε και ο Κωνσταντίνος έγινε μονοκράτωρ του απέραντου κράτους. Δεν είχε καμιά αμφιβολία ότι η δύναμη του Σταυρού του είχε χαρίσει αυτή την περήφανη νίκη, γι αυτό προσέγγισε τη νέα ανερχόμενη θρησκευτική πίστη των χριστιανών. Κατάλαβε ο μεγάλος και διορατικός εκείνος άνδρας ότι το μέλλον της ανθρωπότητας ανήκε στον Χριστιανισμό, όπως και έγινε. Έτσι έδωσε αμέσως διαταγή να σταματήσουν οι διωγμοί εναντίον των χριστιανών, καθώς και όλων όσων διώκονταν για τις θρησκευτικές του πεποιθήσεις. Με το γνωστό «Διάταγμα των Μεδιολάνων» κατοχυρώθηκε η ανεξιθρησκία στο κράτος. Παράλληλα υιοθέτησε τις ευαγγελικές αρχές για να γίνουν η βάση του δικαίου και της νομοθεσίας του (κατάργηση δουλείας, κοινωνική πρόνοια, αργία Κυριακής, κλπ). Για να είναι δίκαιος με όλους τους υπηκόους παρέμεινε προστάτης και της εθνικής θρησκείας (Μέγας Αρχιερεύς).
Το 326 αναχώρησε για τους Αγίους Τόπους η ευσεβής χριστιανή μητέρα του αγία Ελένη. Με την γενναία επιχορήγηση του Κωνσταντίνου άρχισε το κτίσιμο λαμπρών ναών επί των ιερών προσκυνημάτων. Επίκεντρο ήταν ο Πανάγιος Τάφος του Κυρίου. Στο σημείο εκείνο ο αυτοκράτορας Αδριανός είχε κτίσει το 135, κατά τη δεύτερη καταστροφή της Ιερουσαλήμ, ναό της Αφροδίτης.
Πρώτη ενέργεια της αγίας Ελένης ήταν η ανεύρεση του Τιμίου Σταυρού, ο οποίος είχε ριχτεί από τους ρωμαίους σε παρακείμενη χωματερή. Σύμφωνα με την παράδοση οδηγήθηκε εκεί από ένα αρωματικό φυτό που φύτρωνε στο μέρος εκείνο, το γνωστό μας βασιλικό. Ύστερα από επίπονες ανασκαφές τελικά βρέθηκαν τρεις σταυροί, του Κυρίου και των δύο ληστών. Οι εκκλησιαστικοί ιστορικοί Φιλοστόργιος και Νικηφόρος αναφέρουν ότι ο Σταυρός του Κυρίου εντοπίσθηκε ύστερα από θαύμα, τοποθετήθηκε πάνω σε νεκρή γυναίκα και αυτή αναστήθηκε!
Η πιστή βασιλομήτωρ, με δάκρυα στα μάτια παρέδωσε τον Τίμιο Σταυρό στον Πατριάρχη Μακάριο, ο οποίος στις 14 Σεπτεμβρίου του έτους 335 τον ύψωσε στον φρικτό Γολγοθά και τον τοποθέτησε στον πανίερο και περικαλλή ναό της Αναστάσεως, τον οποίο είχε ανεγείρει η αγία πάνω από τον Πανάγιο Τάφο και ο οποίος σώζεται ως σήμερα. Το σημαντικό αυτό γεγονός σημάδεψε την ζωή της Εκκλησίας και γι αυτό άρχισε να εορτάζεται ως λαμπρή ανάμνηση. Έτσι καθιερώθηκε η μεγάλη εορτή της Παγκόσμιας Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού.
Праздник Всемирного Воздвижения Животворящего Креста Господня
Миниатюра Минология Василия II.
Константинополь. 985 г. Ватиканская библиотека. Рим.
Παγκόσμιος Ύψωση τού Ζωοποιού Σταυρού τού Κυρίου
Μινιατούρα στο Μηνολόγιο τού Βασίλειου Β.
Κωνσταντινούπολη. 985μ.Χ. (Βιβλιοθήκη τού Βατικανού. Ρώμη).
Крестовоздвижение (14 сентября)
Менологий на 14-17 сентября
Византия. Греция; XIV в.; памятник:
Византийский менологий (Byzantine illumination Menologion);
10 x 13 см.; местонахождение: Англия. Оксфорд.
Бодлеанская Библиотека
Η Παγκόσμια Ύψωση του Τιμίου Σταυρού
Μηνολόγιο 14 – 17 Σεπτεμβρίου
Βυζαντινή Μηνολόγιο τού 14ου αιώνα μ.Χ.
Τώρα ευρίσκεται στην Αγγλία. Οξφόρδη.
Bodleian Βιβλιοθήκη (Bodleian Library)
Όμως την αγία αυτή ημέρα εορτάζουμε και την δεύτερη ύψωση. Στα 613 οι Πέρσες κυρίεψαν την Παλαιστίνη, λεηλάτησαν και κατέστρεψαν τα ιερά προσκυνήματα και πήραν ως λάφυρο τον Τίμιο Σταυρό και τον μετέφεραν στη χώρα τους. Η παράδοση αναφέρει ότι άπειρα θαύματα γινόταν εκεί. Οι πυρολάτρες Πέρσες θεώρησαν το Τίμιο Ξύλο μαγικό και γι΄ αυτό το φύλασσαν και το προσκυνούσαν, χωρίς να γνωρίζουν την πραγματική του φύση και ιδιότητα! Ο αυτοκράτορας Ηράκλειος μετά την νίκη του εναντίον των Περσών παρέλαβε τον Τίμιο Σταυρό και τον μετέφερε στην Ιερουσαλήμ. Ο Πατριάρχης Ζαχαρίας τον ύψωσε εκ νέου στο ναό της Αναστάσεως. Ήταν 14 Σεπτεμβρίου του 626.
Ο εκκλησιαστικός συγγραφέας Παυλίνος αναφέρει στην ενδέκατη επιστολή του ότι η τοπική εκκλησία των Ιεροσολύμων θεώρησε ότι ο Σταυρός του Χριστού ανήκει σε όλη την χριστιανοσύνη και γι αυτό αποφάσισε να τεμαχίσει το Τίμιο Ξύλο και να το διανείμει σε όλη την Εκκλησία. Έτσι διασώθηκαν μέχρι σήμερα πολλά τεμάχια, τα οποία φυλάσσονται ως τα πολυτιμότερα κειμήλια, κυρίως στις ιερές μονές του Αγίου Όρους. Μια εσχατολογική προφητεία λέγει πως ένα από τα συγκλονιστικά γεγονότα του τέλους του κόσμου θα είναι και η επανένωση του Τιμίου Σταυρού!
Οι ορθόδοξοι πιστοί τιμούμε με ιδιαίτερο τρόπο την αγία ημέρα της Υψώσεως του Σταυρού του Κυρίου μας. Η ιερές ακολουθίες έχουν πανηγυρικό χαρακτήρα, ενώ έχει θεσπισθεί αυστηρή νηστεία. Κατακλύζουμε του ιερούς ναούς προκειμένου να προσκυνήσουμε τον Τίμιο Σταυρό και να αντλήσουμε δύναμη και χάρη ουράνια από αυτόν. Παίρνουμε μαζί μας κλώνους βασιλικού ως ευλογία και τον εναποθέτουμε στα εικονίσματα ως ελιξίριο κατά του κακού. Γνωρίζουμε πολύ καλά ότι η τιμή και η προσκύνηση του Σταυρού είναι προσκύνηση του Ίδιου του Εσταυρωμένου Λυτρωτή μας Χριστού και όχι ειδωλολατρική πράξη, όπως κακόβουλα μας κατηγορούν οι ποικιλώνυμοι αιρετικοί. Ο Σταυρός του Κυρίου μας είναι το καύχημά μας, το νικηφόρο λάβαρο κατά του μεγαλύτερου εχθρού μας, του διαβόλου, το αήττητο όπλο κατά του πολυπρόσωπου κακού. Με ένα στόμα και με μια καρδιά ψάλλουμε τον υπέροχο παιάνα τροπάριο της μεγάλης εορτής: «Σώσον Κύριε τον λαόν Σου και ευλόγησον την κληρονομίαν Σου
Ἀπολυτίκιον
Ἦχος α’.
Σῶσον Κύριε τὸν λαόν σου καὶ εὐλόγησον τὴν κληρονομίαν σου, νίκας τοῖς Βασιλεῦσι κατὰ βαρβάρων δωρούμενος καὶ τὸ σὸν φυλάττων διὰ τοῦ Σταυροῦ σου πολίτευμα.
ᾨδὴ α’
Ἦχος πλ. δ’
Ὁ Εἱρμὸς
«Σταυρὸν χαράξας Μωσῆς, ἐπ᾿ εὐθείας ῥάβδῳ, τὴν Ἐρυθρὰν διέτεμε, τῷ Ἰσραὴλ πεζεύσαντι, τὴν δὲ ἐπιστρεπτικῶς, Φαραὼ τοῖς ἅρμασι κροτήσας ἥνωσεν· ἐπ᾿ εὔρους διαγράψας, τὸ ἀήττητον ὅπλον, διὸ Χριστῷ ᾄσωμεν· τῷ Θεῷ ἡμῶν, ὅτι δεδόξασται».
Τὸν τύπον πάλαι Μωσῆς, τοῦ ἀχράντου πάθους, ἐν ἑαυτῷ προέφηνε, τῶν ἱερῶν μεσούμενος, Σταυρῷ δὲ σχηματισθείς, τεταμέναις τρόπαιον, παλάμαις ἤγειρε, τὸ κράτος διολέσας, Ἀμαλὴκ τοῦ πανώλους· διὸ Χριστῷ ᾄσωμεν, τῷ Θεῷ ἡμῶν, ὅτι δεδόξασται.
Ἀνέθηκε Μωϋσῆς, ἐπὶ στήλης ἄκος, φθοροποιοῦ λυτήριον, καὶ ἰοβόλου δήγματος· καὶ ξύλῳ τύπῳ Σταυροῦ, τὸν πρὸς γῆν συρόμενον, ὄφιν προσέδησεν, ἐγκάρσιον ἐν τούτῳ, θριαμβεύσας τὸ πῆμα· διὸ Χριστῷ ᾄσωμεν, τῷ Θεῷ ἡμῶν, ὅτι δεδόξασται.
Ὑπέδειξεν οὐρανός, τοῦ Σταυροῦ τὸ τρόπαιον, τῷ εὐσεβείας κράτορι, καὶ Βασιλεῖ θεόφρονι, ἐχθρῶν ἐν ᾧ δυσμενῶν, κατεβλήθη φρύαγμα· ἀπάτη ἀνετράπη δέ· καὶ πίστις ἐφηπλώθη, γῆς τοῖς πέρασι θεία· διὸ Χριστῷ ᾄσωμεν, τῷ Θεῷ ἡμῶν, ὅτι δεδόξασται.
Κανών α’, ᾨδὴ θ’, τῆς Ἑορτῆς
Ἦχος πλ. δ‘
Ὁ Εἱρμὸς
«Μυστικῶς εἶ Θεοτόκε Παράδεισος, ἀγεωργήτως βλαστήσασα Χριστόν, ὑφ’ οὗ τὸ τοῦ Σταυροῦ, ζωηφόρον ἐν γῇ, πεφυτούργηται δένδρον· δι᾿ οὗ νῦν ὑψουμένου, προσκυνοῦντες αὐτὸν σὲ μεγαλύνομεν».
Ἀγαλλέσθω τὰ δρυμοῦ ξύλα σύμπαντα, ἁγιασθείσης τῆς φύσεως αὐτῶν, ὑφ᾿ οὗ περ ἐξ ἀρχῆς, ἐφυτεύθη Χριστοῦ, τανυθέντος ἐν ξύλῳ· δι᾿ οὗ νῦν ὑψουμένου, προσκυνοῦμεν αὐτὸν καὶ μεγαλύνομεν.
Ἱερὸν ἠγέρθη κέρας θεόφροσι, τῆς κεφαλῆς τῶν ἁπάντων ὁ Σταυρός, ἐν ᾧ ἁμαρτωλῶν νοουμένων, συνθλῶνται τὰ κέρατα πάντα, δι᾿ οὗ νῦν ὑψουμένου, προσκυνοῦμεν αὐτὸν καὶ μεγαλύνομεν.
Εἱρμὸς ἄλλος
«Ὁ διὰ βρώσεως τοῦ ξύλου, τῷ γένει προσγενόμενος θάνατος, διὰ Σταυροῦ κατήργηται σήμερον· τῆς γὰρ Προμήτορος ἡ παγγενὴς κατάρα διαλέλυται, τῷ βλαστῷ τῆς ἁγνῆς Θεομήτορος, ἣν πᾶσαι αἱ Δυνάμεις, τῶν οὐρανῶν μεγαλύνουσι».
Μὴ τὴν πικρίαν τὴν τοῦ ξύλου, ἐάσας ἀναιρέσιμον Κύριε, διὰ Σταυροῦ τελείως ἐξήλειψας· ὅθεν καὶ ξύλον ἔλυσε ποτέ, πικρίαν ὑδάτων Μερρᾶς, προτυποῦν τοῦ Σταυροῦ τὴν ἐνέργειαν· ἣν πᾶσαι αἱ Δυνάμεις, τῶν οὐρανῶν μεγαλύνουσιν.
Ἀδιαλείπτως βαπτομένους, τῷ ζόφῳ τοῦ προπάτορος Κύριε, διὰ Σταυροῦ ἀνύψωσας σήμερον· ὡς γὰρ τῇ πλάνῃ ἄγαν ἀκρατῶς, ἡ φύσις προκατηνέχθη, παγκλήρως ἡμᾶς πάλιν ἀνώρθωσε, τὸ φῶς τὸ τοῦ Σταυροῦ σου· ὃν οἱ πιστοὶ μεγαλύνομεν.
Ἴνα τὸν τύπον ὑποδείξῃς, τῷ κόσμῳ προσκυνούμενον Κύριε, τόν τοῦ Σταυροῦ ἐν πᾶσιν ὡς ἔνδοξον, ἐν οὐρανῷ ἐμόρφωσας, φωτὶ ἀπλέτῳ ἠγλαϊσμένον, Βασιλεῖ πανοπλίαν ἀήττητον· ἣν πᾶσαι αἱ Δυνάμεις, τῶν οὐρανῶν μεγαλύνουσιν.
Κάθισμα
Ἦχος πλ. δ’
Τὴν Σοφίαν καὶ Λόγον
Δόξα… Καὶ νῦν… Τῆς Ἑορτῆς
Τὸν Σταυρὸν τοῦ Σωτῆρος ἀπὸ τῆς γῆς, κεκρυμμένον ἀνείλετο ἐν σπουδῇ, χαρᾶς τε ἐμπίπλησιν, οἰκουμένης τὰ πέρατα, καὶ τεμένη θεσπίζει, ὑψοῦσθαι ἐν Πνεύματι, καὶ τὸ σκῆπτρον κομίζει, ἐπὶ τὰ βασίλεια, ἡ σεπτὴ Ἑλένη, τῷ υἱῷ ἐκβοῶσα· Ὑφάπλωσον Δέσποτα, τὰς σὰς χεῖρας καὶ πρόσδεξαι, τὸν δεικνύμενον ἅπασι, κράτος σου καὶ νίκας σοφέ, καὶ τὰ ἔθνη δίδαξον ἐν χάριτι, προσκυνεῖν τὸν Σταυρὸν καὶ τὰ πάθη Χριστοῦ.
Κοντάκιον
Ἦχος δ’. Αὐτόμελον.
Ὁ ὑψωθεὶς ἐν τῷ Σταυρῷ ἑκουσίως, τῇ ἐπωνύμῳ σου καινὴ πολιτεία, τοὺς οἰκτιρμούς σου δώρησαι, Χριστὲ ὁ Θεός, Εὔφρανον ἐν τῇ δυνάμει σου, τοὺς πιστοὺς Βασιλεῖς ἡμῶν, νίκας χορηγῶν αὐτοῖς, κατὰ τῶν πολεμίων, τὴν συμμαχίαν ἔχοιεν τὴν σήν, ὅπλον εἰρήνης, ἀήττητον τρόπαιον.
Ὁ Οἶκος
Ὁ μετὰ τρίτον οὐρανὸν ἀρθεὶς ἐν Παραδείσῳ, καὶ ῥήματα τὰ ἄρρητα καὶ θεῖα, ἃ οὐκ ἐξὸν γλώσσαις λαλεῖν, τὶ τοῖς Γαλάταις γράφει, ὡς ἐρασταὶ τῶν Γραφῶν, ἀνέγνωτε καὶ ἔγνωτε. Ἐμοί, φησί, καυχᾶσθαι μὴ γένοιτο, πλὴν εἰ μὴ ἐν μόνῳ τῷ Σταυρῷ τῷ τοῦ Κυρίου, ἐν ᾧ παθών, ἔκτεινε τὰ πάθη. Αὐτὸν οὖν καὶ ἡμεῖς βεβαίως κρατῶμεν τοῦ Κυρίου τὸν Σταυρὸν καύχημα πάντες· ἔστι γὰρ σωτήριον ἡμῖν τοῦτο τὸ ξύλον, ὅπλον εἰρήνης ἀήττητον τρόπαιον.
Ἐξαποστειλάριον τῆς Ἑορτῆς
Ἦχος β’
Τῶν Μαθητῶν
Σταυρός, τοῦ κόσμου πέφυκε σωτηρία· Σταυρός, Ἁγίων πάντων ἡ βακτηρία, Σταυρός, Βασιλέων τὸ στερέωμα· Σταυρός, πιστῶν ὀχύρωμα, Σταυρός, ἀνθρώπων ἡ ῥῶσις, Σταυρός, δαιμόνων ἡ πτῶσις.
ΕΑΝ ΘΕΛΕΤΕ
ΕΠΙΣΚΕΦΘΕΙΤΕ
ΤΙΣ ΠΑΡΑΚΑΤΩ
ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΕΝΕΣ ΞΕΝΕΣ ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΕΣ
(ΒΙΟΣ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΣΕ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΕΙΜΕΝΟ)
Euphemia v.m. Chalcedone, cca 304
Λόγος ΙΑ΄ Εἰς μαρτύριον τῆς πανευφήμου μάρτυρος Εὐφημίας ἔκφρασις
(σελίδες 333 – 338 )
H μνήμη της εορτάζεται στις 16 Σεπτεμβρίου.
η ανάμνηση του θαύματος στις 11 Ιουλίου
Αγία Ευφημία, ΑΨΜΑ´ (1741 μ.Χ.) Ἰουλίου 13, διὰ χειρὸς τοῦ Ἱεροθέου ἱερομονάχου τοῦ Πατριαρχείου
Ὑπὲρ Θεοῦ κτανθεῖσαν ἄρκτου ταῖς μύλαις,
Εὐφημίαις σε χρὴ στέφειν Εὐφημία.
Τῇ ἐκκαιδεκάτῃ Εὐφημίαν ἔκτανεν ἄρκτος.
Ο ΒΙΟΣ ΤΗΣ
Η γενναίοψυχη Μεγαλομάρτυς του Χριστού Ευφημία έζησε και μαρτύρησε επί του αυτοκράτορα Διοκλητιανού, πού βασίλεψε από το 284 μέχρι 305 μ.Χ.
Η Ευφημία καταγόταν από την Χαλκηδόνα. Ο πατέρας της ονομαζόταν Φιλόφρων. Ήταν πολύ πλούσιος και κατείχε το αξίωμα του Συγκλητικού. Η μητέρα της, η Θεοδοσιανή ήταν γυναίκα με πίστη χριστιανική.
Вмц. Евфимия.
Фреска Около 1318 -1321 г.
церкви Благовещения. Грачаница. Косово. Сербия.
Αγία Ευφημία.
Τοιχογραφία (Fresco) μεταξύ τών ετών 1318 – 1321 μ.Χ σ
τον Ι.Ν. Ευαγγελισμού της Θεοτόκου. τής Ιεράς Μονής Γκρατσάνιτσα.
Κοσσυφοπέδιο. Σερβία.
Θαυμαστή ομολογία των Χριστιανών
Στα μέρη της Ανατολής, πού ζούσε η μακαρία Ευφημία, ηγεμόνας ήταν ο Πρίσκος.
Фреска XVII века (церковь Троицы в Никитниках, Москва)
Αγία Ευφημία. Τοιχογραφία (Fresco) τού 17ου αιώνα μ.Χ.
στην Εκκλησία της Αγίας Τριάδος στο Nikitniki (Nikitnikov λωρίδα – μια από τις συντομότερες στη Μόσχα, δεν υπάρχουν σχεδόν καθόλου κτίρια – είναι στην πραγματικότητα ένα δρομάκι μεταξύ λίγων μεγάλων κτιρίων) εδώ στο XVI αιώνα υπήρχε μια ξύλινη εκκλησία στο όνομα του αγίου Μάρτυρος Νικήτα . Στην δεκαετία του 1620 κάηκε και ανέθεσε ζούσαν κοντά σε Yaroslavl έμπορος Gregory Nikitnikov το 1628-1651 χρόνια χτίστηκε μια νέα πέτρινη εκκλησία στο όνομα της Αγίας Τριάδος.
Όταν έφτασε η γιορτή του ειδωλολατρικού θεού Άρη, στείλανε οι άρχοντες, παντού, σ’ όλη την επαρχία της Χαλκηδόνος αυστηρά γράμματα και διατάγματα και κήρυκες με εντολές. Καλούσαν όλους μικρούς και μεγάλους, θέλοντας και μη να πάνε στη γιορτή του Άρεως.
Η Ευφημία ήταν αρχηγός σε μια ομάδα και συντροφιά Χριστιανών. Όταν έγινε η γιορτή συλλάβανε πολλά πλήθη των Χριστιανών. Μεταξύ αυτών συνέλαβε και την Ευφημία,με τους συντρόφους της.
Вмц. Евфимия.
Мозаика. 1030-е – 1040-е годы.
Из альбома Мозаики и фрески монастыря Осиос Лу
Греция (Хосиос Лукас).
Αγία Ευφημία.
Ψηφιδωτό (Μωσαϊκό) μεταξύ τών ετών 1030-1040 μ.Χ..
στην Ιερά Μονή Οσίου Λουκά
στο Στείρι Βοιωτίας.
Μωσαϊκό τοῦ 130υ αἰώναμ.Χ. στήν Βασιλική τοῦ Ἁγίου Μάρκου στην Βενετία
Τύμπανα των Αγίων Τριών
Μωσαϊκό τού 6ου αιώνα μ.Χ. στό αρχιεπισκοπικό Παρεκκλήσι, Ραβέννα
Κάτω προς τα πάνω: Αγίου Cecilia, Αγία Ευγενία, Αγίας Ευφημίας.
Μωσαϊκό τού 6ου αιώνα μ.Χ.
Η Πομπή των Παρθένων στο Sant’Apollinare Nuovo: Αγίων Πελαγία και Ευφημία
Μωσαϊκό τού 6ου αιώνα μ.Χ. στήν Εκκλησία του Sant’Apollinare Nuovo, Ραβέννα
Η Πομπή των Παρθένων πηγαίνει το μήκος του αριστερού τοίχου του κυρίως ναού, ακριβώς πάνω από τις στήλες. Κάθε παρθένο άγιος φέρει το στέμμα μάρτυρα της να υποβάλει στην Παναγία και ένθρονη παιδιών στο ανατολικό άκρο του ψηφιδωτού. Αγίας Ευφημίας της Χαλκηδόνας είναι η πρώτη από τις παρθένες στην πομπή.
Ο ηγεμόνας αφού πρώτα τους μίλησε με υποκριτική πραότητα και αφού οι χριστιανοί επέμεναν να ομολογούν την πίστη τους έδωσε διαταγή να τους δέρνουν αλύπηταεπί είκοσι μέρες. Μετά την εικοστή ημέρα οι μάρτυρες έλαμπαν μαζί έλαμπε και η Ευφημία. Ο ηγεμόνας αφού είδε ότι δεν αλλάζουν έδωσε διαταγή να τους δείρουν.Ο ξυλοδαρμός ήταν τόσος πολύς και βάναυσος, πού οι υπηρέτες από τον πολύ κόπο, έπεσαν εξαντλημένοι κάτω στη γη. Ο Θεός όμως δόξασε τους δούλους του.Παρά τους πόνους, τους δυνάμωνε και έλαμπαν έτσι τα πρόσωπά τους από χαρά.
Η Αγία στο μαρτύριο του τροχού.
Την Αγία την κάλεσε κοντά του και της υποσχόταν πολλά, θαρρούσε ο ανόητος πώς θα την πλανέψει. Όμως η Αγία επέμενε στην πίστη της. Αμέσως τότε ο τύραννοςδιατάσσει να την βάλουν στον τροχό. Συντρίβονταν όλα τα κόκκαλα της Αγίας, εξαρθρώνονταν οι αρθρώσεις της. Το σώμα; της κατακόβεται και το αίμα τρέχει. Οι πόνοιείναι φοβεροί. Ο νους της όμως και η αγάπη της, όλη η ύπαρξη της είναι προσηλωμένη στο Χριστό.
Мучение св. Евфимии.
. Фреска. 1547 г. Афон (Дионисиат).
Тзортзи (Зорзис) Фука
Μαρτύριο τής Αγίας Ευφημίας.
Τοιχογραφία (Fresco) τού έτους 1547 μ.Χ.
στην Ιερά Μονή Διονυσίου. Αγιον Όρος
έργο τού αγιογράφου Τζώρτζη (Ζώρζη) Fuca.
— Χριστέ μου, έλεγε, η πηγή της ζωής, πού σώζεις όσους ελπίζουν σε Σένα, βοήθησε και μένα τώρα. Ας το μάθουν όλοι, ότι Συ είσαι Θεός μόνος και ότι δεν θα πλησιάσει κανένα κακό, ούτε μάστιγα στο σκήνωμα εκείνων, πού προστρέχουν σε Σένα.
Ο Θεός απάντησε στην προσευχή της, διότι αμέσως ήλθε μια αόρατος δύναμις εξ Ουρανού και σε μια στιγμή την έλυσε από τον τροχό. Αλλά και το σώμα της το γιάτρεψετελείως, ώστε δεν φαινόταν το παραμικρό σημάδι από τις πληγές. Οι δήμιοι υστέρα από αυτό φοβήθηκαν, τα έχασαν και σταμάτησαν το θλιβερό έργο τους.
Η Μάρτυς βγήκε τότε από τον τροχό και περιπατούσε υγιέστατη και αβλαβής. Ήταν πολύ πιο ωραίο το πρόσωπο της από πριν. Ένα θειο φως έλουζε το πρόσωπο της.
Στην κάμινο του πυρός
Ο τύραννος τυφλωμένος από τον εγωισμό του, όχι μόνο δεν πίστεψε στην θεϊκή δύναμη, αλλά διέταξε να ρίξουν την Αγία μέσα στην φωτιά της καμίνου. Αλλά τότε οι προϊστάμενοι των δημίων Σωσθένης και Βίκτωρ ήλθαν στον Πρίσκο και του είπαν:
– Εμείς, όπως βλέπεις και μόνος σου, είμαστε πρόθυμοι να εκτελέσουμε τις διαταγές σου, αλλά εδώ δεν απορούμε. Δεν μπορούμε να αγγίξουμε το σώμα της παρθένου,διότι βλέπουμε δίπλα της κάτι φοβερούς άνδρες να στέκονται, πού μας φοβερίζουν και είναι έτοιμοι να σκορπίζουν την φωτιά κατ’ επάνω μας, για να την προφυλάξουνκαι να την προστατέψουν.
Με αυτά, πού βλέπουμε, πιστεύουμε και ημείς, ότι ο Θεός της Ευφημίας ο Χριστός είναι Θεός αληθινός.
Ο Πρίσκος μόλις τ’ άκουσε αυτά τα έχασε. Αμέσως έπειτα διέταξε να τους φυλακίσουν και τους δυο για παράβαση διαταγής και εκδήλωση αναγνωρίσεως του Χριστού.
Ο Σωσθένης και ο Βίκτωρ την επόμενη μέρα μαρτύρησαν για την πίστη τους στον Χριστό.
Εν τω μεταξύ ο ηγεμόνας διέταξε δύο κακοπροαίρετους να ρίξουν την Αγία μέσα στην φλεγόμενη κάμινο.Πέταξαν λοιπόν τότε εκείνοι την Αγία μέσα στην φωτιά της καμίνου. Η φλόγα όμως φούντωσε, ξεχύθηκε γύρω από την κάμινο με ορμή και κατέκαψε εκείνους,πού έριξαν μέσα την Αγία.Όταν η φλόγα μαράθηκε και οι υπηρέτες σκορπίσθηκαν από την θεϊκή τιμωρία, η Αγία βγήκε από την κάμινο τελείως αβλαβής.
Της ξύνουν τις σάρκες και την ρίχνουν στα θηρία
Την άλλη ημέρα ο τύραννος διέταξε να φέρουν την Αγία από την φυλακή. Η Αγία επέμενε στην Χριστιανική της πίστη και τότε φούντωσε ο τύραννος από το θυμό του και διέταξε να της ξύσουν τις σάρκες με μυτερές πέτρες και σίδερα αιχμηρά. Οι δήμιοι κουράστηκαν, αλλά η Μάρτυς και πάλι φαίνονταν ακμαία και αβλαβής.
Τότε διέταξε και κατασκεύασαν στη μέση του σταδίου μια δεξαμενή μεγάλη. Την γέμισαν νερό και έβαλαν μέσα σ’ αυτή σαρκοβόρα θηρία της θαλάσσης. Κατόπιν διέταξε
να ρίξουν και την Αγία μέσα.
Έπειτα προσευχήθηκε η μάρτυς Ευφημία. Έκαμε έπειτα τον σταυρό της και με σταθερότητα και θάρρος μπήκε στο νερό. Τα θηρία εκείνα, όρμησαν μεν εναντίον της, αλλά μόλις πλησίασαν στο μαρτυρικό σώμα της, σταμάτησαν. Έβαλαν την ράχη τους και βαστούσαν επάνω τους την Αγία, λες και φοβόνταν μήπως πάθη κανένα κακό μέσα στα νερά.
Βλέποντας αυτά τα παράδοξα και εκπληκτικά ο Πρίσκος, απορούσε και θαύμαζε μέσα του. Αγωνιούσε αλλά δεν τον άφηνε ο τυφλός εγωισμός.
Τις λαλήσει τας δυναστείας σου, Κύριε
Έπειτα από αυτά ετοίμασαν ένα λάκκο στρωμένο με μικρά μυτερά σουβλιά και από πάνω τα είχανε σκεπασμένα με λίγο χώμα. Η Αγία πέρασε πάνω από αυτά, χωρίς να πάθη τίποτε απολύτως. Μερικοί από το περιβάλλον του ηγεμόνα επεχείρησαν και αυτοί να περάσουν. Παραμέρισε όμως το λίγο χώμα. Έπεσαν επάνω στα κοφτερά όργανα, κατακόπηκαν και αμέσως πέθαναν.
Η Αγία τότε ευχαρίστησε τον Σωτήρα της και έλεγε :
– Τίς λαλήσει τάς δυναστείας σου, ἡ ἀκουστᾶς ποιήσει πάσας τάς αἰνέσεις σου, Κύριε, διότι ἐφύλαξες ἀβλαβῆ τήν δούλη σου ἀπό πληγᾶς καί μάστιγας, ἀπό πῦρ καί θηρία, ἀπό ὕδωρ καί τροχούς καί λάκκον. Καί τώρα, Δέσποτα, πολυέλεε, ρύσαι τήν ψυχήν μου ἐκ χειρός τοῦ ἐξ ἀρχῆς πολεμίου τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως. Ἁμαρτίας νεότητάς μου καί ἄγνοιάς μου μή μνησθεῖς, ἀλλά καθάρισον πάντα μολυσμόν σαρκός καί πνεύματος μέ τάς σταγόνας τῶν αἱμάτων μου, οἱ ὅποιες διά Σέ χύθηκαν, διότι Σύ εἶσαι ἡ κάθαρσις,ὁ ἁγιασμός καί ὁ φωτισμός τῶν δούλων σου.
Τοιχογραφία τού 1717 μ.Χ στην Εκκλησία της Σάντα Μαρία
dell’Ammiraglio, Παλέρμο, Σικελία
Το ένδοξο τέλος της Μάρτυρος
Ο Πρίσκος όμως έμενε και πάλιν τυφλός μπροστά στις θαυματουργίες. Δεν άνοιγαν δυστυχώς τα μάτια του να δη την αλήθεια. Και τούτο, διότι ήταν κακοπροαίρετος. Γι αυτό έφερε και πάλι στο στάδιο την Αγία και την διέταξε ν’ αγωνιστεί με τα θηρία.
Η Αγία όμως στενοχωριόταν γιατί δεν αναχωρούσε το συντομότερο για τον ποθούμενο της Νυμφίο Χριστό, στην αληθινή και παντοτινή ζωή και ευφροσύνη. Γι αυτό προσευχήθηκε και ζήτησε από τον Κύριο να παραλάβει την ψυχή της.
Έτσι, λοιπόν, καθώς προσευχόταν η καλλιπάρθενος Μάρτυς, οι τύραννοι άφησαν να ορμήσουν κατ’ επάνω της τέσσερα λιοντάρια και τρεις αρκούδες. Τα θηρία πλησίασαν και φιλούσαν με πολλή ευλάβεια, σαν να ήταν άνθρωποι, τα πόδια της Αγίας. Μία όμως άρκτος δάγκωσε ένα μέρος από το σώμα της Αγίας. Πληγή ή σημάδι δεν έκαμε κανένα στο σώμα της Αγίας. Αυτό όμως έγινε Αφορμή να υπάγει η Μάρτυς Ευφημία προς τον ποθούμενο Νυμφίο της Χριστό.
Евфимия Всехвальная, вмц. (11 июля)
Менологий 10 – 13 июля
Византия. Греция; XIV в.; памятник:
Византийский менологий (Byzantine illumination Menologion); 10 x 13 см.;
местонахождение: Англия. Оксфорд. Бодлеанская Библиотека
(Bodleian Library)
H πανεὐφημος Μάρτυς Εὐφημία
Μηνολόγιο 10 – 13, Ιουλίου.
Βυζαντινή Μηνολόγιο τού 14ου αιώνα μ.Χ.
Τώρα ευρίσκεται στην Αγγλία. Οξφόρδη.
Bodleian Βιβλιοθήκη (Bodleian Library)
Τοιχογραφία που απεικονίζει το μαρτύριο της Αγίας Ευφημίας
( Εκκλησία της Αγίας Ευφημίας, Rovinj, Κροατία)
Ήταν η 16η του μηνός Σεπτεμβρίου του έτους 303 μ.Χ.
Ο Θεός δόξασε την έξοδο της εκ του κόσμου τούτου, διότι ακούστηκε φωνή από τον Ουρανό πού έλεγε:
«Ἀνελθε πρός τόν στεφανοδότην ἡ τόν καλόν ἀγώνα ἀγωνισαμένη καί τόν δρόμον ἤδη τελέσασα, διά νά λάβης τούς μισθούς καί τάς ἀμοιβάς τῶν κόπων σου…»
Συγχρόνως δε με την φωνή έγινε και μεγάλος σεισμός, πού έσεισε την πόλη. Όλοι οι κάτοικοι φοβήθηκαν και έφευγαν έξω. Τότε βρήκαν την ευκαιρία οι γονείς της Αγίας, πήραν το μαρτυρικό και πολύτιμο εκείνο σώμα της και το έθαψαν με τα χέρια τους σ’ ένα τόπο κοντά στην Χαλκηδόνα.
Το ενταφίασαν μ’ ευλάβεια και τιμές. Όταν το ενταφίαζαν δεν έκλαιαν, αλλά χαίρονταν, διότι αξιώθηκαν να είναι γονείς τέτοιας νέας. Χαίρονταν ακόμη, διότι προσέφεραν στο Θεό καρπό ευλογίας πιο ιερό και άγιο από κάθε άλλη προσφορά και δώρο.
Το ιερό Λείψανο της Αγ. Ευφημίας
Μετά την Άλωση το Πατριαρχείο μετεφέρθη στον Ναό των Αγίων Αποστόλων. Εις τον Ναό αυτόν μεταφέρθηκαν και όλα τα ιερά λείψανα και μαζί μ’ αυτά και το ιερό λείψανο της Αγίας Ευφημίας.
Обретение мощей святой Евфимии
Η εύρεση των λειψάνων της Αγίας Ευφημίας
Από εκεί μετεφέρθη και πάλι το λείψανο της Αγίας στο Πατριαρχείο, στον Ναό της Παμμακαρίστου, μαζί με τα άλλα λείψανα. Κατά τον καιρό της μαύρης σκλαβιάς οι Τούρκοι άρπαζαν εκτός από τα άλλα και τους Ναούς και τους έκαναν τζαμιά. Άρπαξαν και τον Ναό της Παμμακαρίστου. Το δε Πατριαρχείο μετεφέρθη εις τον Ναό του Αγίου Μεγαλομάρτυρος Γεωργίου εις το Φανάρι, όπου είναι μέχρι σήμερα. Εκεί μετεφέρθη και το Άγιο λείψανο, της Αγίας Ευφημίας, πού το τιμούν και το σέβονται πολύ,
όχι μόνον Ορθόδοξοι, αλλά και αιρετικοί. Κάμνει δε πολλά θαύματα σε όσους πηγαίνουν εκεί ,με πίστη και ευλάβεια.
Όταν εκ βάθρων ανοικοδόμησαν τα Πατριαρχεία, κτίσθηκε στο δεξιό μέρος του Ναού του Άγιου Γεωργίου και παρεκκλήσιο της Αγίας Ευφημίας, όπου βρίσκεται και το ιερό λείψανο της.
Η μνήμη της τελείται εκεί στις 11 Ιουλίου. Τότε συρρέουν εκεί τα πλήθη των Ορθοδόξων, ανδρών και γυναικών της Κωνσταντινουπόλεως και των περιχώρων, αλλά και πολλοί ετερόδοξοι και όσοι πηγαίνουν με ευλάβεια και ασπάζονται, θεραπεύονται από ασθένειες και άλλα βάσανα.
Ιερά Λείψανα
Το Λείψανο της Αγίας βρίσκεται αδιάφθορο στον Πατριαρχικό Ναό του Αγίου Γεωργίου Φαναρίου Κωνσταντινουπόλεως.
Αποτμήματα του Ιερού Λειψάνου της Αγίας βρίσκονται στη Μονή Κύκκου Κύπρου και στη Λαύρα Αγίου Αλεξάνδρου Νέβσκι Αγίας Πετρουπόλεως.
Τα άγια λείψανα της αγίας φυλάσσονται στον ιερό πατριαρχικό ναό του Αγ. Γεωργίου, στην Κωνσταντινούπολη.
Мощевик. Великомученица Евфимия Всехвальная -16 сентября/29 сентября; воспоминание чуда 11 июля/24 июля.
Святыни, находящиеся в храме Новомучеников и исповедников Российских в Строгино
Λειψανοθήκη. Αγία Ευφημία 16 Σεπτεμβρίου καί 11 Ιουλίου
στο Παρεκκλήσι, που βρίσκεται στο ναό τῶν Νέων Μαρτύρων και ομολογητών της Ρωσίας
στην ΛεωφόροStroginsky Boulevard, στην Μοσχα. Ρωσία
Sarcophagus of Saint Euphemia in Basilica Saint Euphemia in Rovinj, Croatia
Σαρκοφάγος που περιέχει μερικά από τα λείψανα τής Αγίας Ευφημίας σε Rovinj, Κροατία.
Зачатие святого Иоанна Предтечи и великомученица Евфимия Всехвальная
Η Σύλληψη του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου και η Μεγαλομάρτυς Αγία Ευφημία
Мцц.Фекла, Ирина, Евфимия. Икона. Греция. XVII в.
(από τά αριστερά πρός τά δεξιά) Άγιες Θέκλα, Ειρήνη, Ευφημία.
Εικόνα ελληνική τού 17ου αιώνα μ.Χ.
( από τά αριστερά πρός τά δεξιά) Οι Αγίες Αίκατερίνη, Βαρβάρα, Ευφημία. Μαρίνα, Θέκλα, Χριστίνα. Αμφίγραπτη εικόνα (44Χ25,5 ἑκ) τού τρίτου τετάρτου τού 17ου αιώνα
την Ιερά Μονή Παντοκράτορος Άγιον Όρος
Ἀπολυτίκιον
Ἦχος γ’. Τὴν ὡραιότητα.
Τῷ θείῳ ἔρωτι, Λαμπρῶς ἀθλήσασα, εἰς oσμὴν ἔδραμες, Χριστοῦ πανεύφημε, οἴα νεᾶνις παγκαλῆς, καὶ Μάρτυς πεποικιλμένη, ὅθεν εἰσελήλυθας, ἐiς παστάδα οὐράνιον, κόσμω διανέμουσα, ἰαμάτων χαρίσματα, καὶ σῴζουσα τοὺς σοὶ ἐκβοώντας, χαίροις θεόφρον Εὐφημία.
Μετὰ τὴν α’ Στιχολογίαν, Κάθισμα τῆς Ἁγίας
Ἦχος δ’
Ὁ ὑψωθεὶς ἐν τῷ Σταυρῷ
Τὸν νυμφίον σου Χριστὸν ἀγαπήσασα, τὴν λαμπάδα σου φαιδρῶς εὐτρεπίσασα, ταῖς ἀρεταῖς διέλαμψας Πανεύφημε· ὅθεν εἰσελήλυθας, σὺν αὐτῷ εἰς τοὺς γάμους, τὸ στέφος τῆς ἀθλήσεως, παρ᾽ αὐτοῦ δεξαμένη· ἀλλ᾽ ἐκ κινδύνων λύτρωσαι ἡμᾶς, τοὺς ἐκτελοῦντας ἐν πίστει τὴν μνήμην σου.
Μετὰ τὴν β’ Στιχολογίαν, Κάθισμα τῆς Ἁγίας
Ἦχος δ’
Ὁ ὑψωθεὶς ἐν τῷ Σταυρῷ
Οἱ ἀγῶνές σου Σεμνὴ καὶ ὁ στέφανος, οἱ ἱδρῶτές σου ἁγνὴ καὶ τὰ θαύματα, τοῦ διαβόλου ᾔσχυναν τὰ τρόπαια· Χριστὸν γὰρ τὸν νυμφίον σου, ἐκ καρδίας ποθοῦσα, οὐ μάστιγας οὐ θανατον, δι᾽ αὐτὸν ἐπτοήθης· ἀλλ᾽ ἀνετέθης ὅλῃ τῷ Θεῷ, τῆς εὐσεβείας φοροῦσα τὸν στέφανον.
Минея - Июль (фрагмент). Икона. Русь. Начало XVII в. Церковно-Археологический Кабинет Московской Духовной Академии. Μηναίο - Ιούλιος (τεμάχιο). Εικονίδιο. Russ. Αρχές του 17ου αιὠνα στήν. Εκκλησία και το Αρχαιολογικό Μουσείο της Θεολογικής Ακαδημίας της Μόσχας.
Минея – сентябрь(фрагмент). Икона. Русь. Начало XVII в. Церковно-Археологический Кабинет Московской Духовной Академии. Μηναίο – Σεπτέμβριος (τεμάχιο). Εικονίδιο. Russ. Αρχές του 17ου αιὠνα στήν. Εκκλησία και το Αρχαιολογικό Μουσείο της Θεολογικής Ακαδημίας της Μόσχας.
Ἕτερον Κάθισμα
Ἦχος πλ. δ’. Τὴν Σοφίαν καὶ Λόγον.
Τῶν αἱμάτων σου ῥείθροις Μάρτυς Χριστοῦ, ποντισμὸν ἀσεβείας διηνεκῶς, ἐργάζῃ πανεύφημε· ἐπομβρίαις δὲ χάριτος, λογικὰς ἀρούρας, ἀρδεύουσα πάνσεμνε, ἐν αὐταῖς αὐξάνεις, τὸν στάχυν τῆς πίστεως· ὅθεν παραδόξως μετὰ θάνατον ὤφθης, νεφέλη πηγάζουσα, τῆς ζωῆς τὸ μαρτύριον, Ἀθλοφόρε πανεύφημε. Πρέσβευε Χριστῷ τῷ Θεῷ, τῶν πταισμάτων ἄφεσιν δωρήσασθαι, τοῖς ἑορτάζουσι πόθῳ τὴν ἁγίαν μνήμην σου.
Κοντάκιον
Ἦχος δ’. Ὁ ὑψωθεῖς ἐν τῷ Σταυρῷ.
Ἐν τῇ ἀθλήσει σου καλῶς ἠγωνίσω, καὶ μετὰ θάνατον ἡμᾶς ἁγιάζεις, ταῖς τῶν θαυμάτων βλύσεσι Πανεύφημε, ὅθεν σου τὴν κοίμησιν, τὴν ἁγίαν τιμῶμεν, πίστει παριστάμενοι, τῷ σεπτῷ σου λειψάνῳ, ἵνα ῥυσθῶμεν νόσων ψυχικῶν, καὶ τῶν θαυμάτων τὴν χάριν ἀντλήσωμεν.
Ὁ Οἶκος
Τῆς πανευφήμου ὁ ναός, Παράδεισος ἐδείχθη, ἐν μέσῳ κεκτημένος, φυτὸν ἀθανασίας, τὸ σῶμα ταύτης τὸ σεπτόν. Τούτου οἱ τρυγῶντες καρποὺς τοὺς εὐθαλεῖς, συντόμως ἁγιάζονται· ὁρῶντες δὲ θαυμάζουσιν, ὅτι πῶς τὸ νεκρὸν σῶμα, ὥσπερ ζῶν, ἀναβλυστάνει τὰ αἵματα, μυρίζοντα πάντας. Διὸ μετὰ σπουδῆς δεῦτε πάντες σὺν ἐμοὶ τῷ ταπεινῷ· καὶ καθαρθέντες μολυσμοῦ παντός, περιπτυξώμεθα τοῦτο, καὶ τῶν θαυμάτων τὴν χάριν ἀντλήσωμεν.
Ἐξαποστειλάριον τῆς Ἁγίας
Ἦχος β’
Τῶν Μαθητῶν
Τῆς πανευφήμου Μάρτυρος Εὐφημίας, τὴν μνήμην συνελθόντες ἀνευφημοῦμεν· αὕτη γὰρ τὸν ὅρον ὀρθοδοξίας, ἐκ τῶν Πατέρων εἴληφε, καὶ τοῦτον διατηροῦσα, τούς ὀρθοδόξους λαμπρύνει.
Η ΑΝΑΜΝΗΣΗ ΤΟΥ ΘAYΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓ. ΕΥΦΗΜΊΑΣ
Eις την Eυφημίαν.
Δίκαζε μάρτυς τοῖς ὅροις, καὶ κειμένη,
Κυροῦσα πίστιν, ἧς ἐνήθλησας πόθῳ.
Eις την Σύνοδον.
Θεού Λόγου σάρκωσιν αψευδεστάτην,
O φάσμα φάσκων Eυτυχής καθηρέθη.
Θέσκελον ἑνδεκάτῃ Ὅρον ἐμπεδοῖ Εὐφημίη.
Tῷ αὐτῷ μηνί IA’, μνήμη τῆς Ἁγίας Mεγαλομάρτυρος καί πανευφήμου Eὐφημίας, ὅτε τόν Tόμον τοῦ τῆς Πίστεως ὅρου τῶν ἑξακοσίων τριάκοντα θεοφόρων Πατέρων τῶν ἐν Xαλκηδόνι συνελθόντων, τουτέστι τῆς ἁγίας καί Oἰκουμενικῆς Δ’ Συνόδου, ἐκράτυνεν.Στιχ. Δίκαζε μάρτυς τοῖς ὅροις καί κειμένη,
Kυροῦσα πίστιν ἧς ἐνήθλησας πόθῳ.
Ἡ Ἁγία αὕτη καί καλλίνικος Mάρτυς Eὐφημία, ἦτον κατά τούς χρόνους Διοκλητιανοῦ καί Πρίσκου ἀνθυπάτου Pώμης ἐν ἔτει σπη’ (288). Ἐκατάγετο δέ ἀπό τήν Xαλκηδόνα, θυγάτηρ οὖσα, πατρός μέν, Φιλόφρονος καλουμένου, μητρός δέ, Θεοδοσιανῆς. Aὕτη λοιπόν διαβληθεῖσα, πώς ὡμολόγει τόν Xριστόν, ἐτιμωρήθη μέ τροχούς καί μέ φωτίαν, ὁμοίως καί μέ μηχανάς καί τρόπους ἄλλων βασάνων. Ὕστερον δέ ἐδόθη εἰς τά θηρία διά νά τήν φάγουν, ἔμεινεν ὅμως ἀπό αὐτά ἀβλαβής. Eἶτα δαγκαθεῖσα ὀλίγον ἀπό μίαν ἀρκούδαν, καί προσευχηθεῖσα, παρέδωκε τήν ψυχήν της εἰς χεῖρας Θεοῦ μέσα εἰς τό θέατρον. Tό δέ τίμιον αὐτῆς λείψανον ἀπετέθη μέσα εἰς μίαν θήκην.
Mετά δέ παρέλευσιν χρόνων πολλῶν, ὅτε ἐπλατύνθη ἡ εὐσέβεια εἰς τόν κόσμον, τότε ἔγινε τοιοῦτον τεράστιον εἰς τάς ἡμέρας Θεοδοσίου τοῦ μικροῦ ἐν ἔτει υι’ (410). Ἕνας μοναχός καί ἱερεύς, Eὐτυχής ὀνομαζόμενος, ἔγινεν ἀρχηγός αἱρέσεως. Ἔλεγε γάρ ὁ φρενοβλαβής, ὅτι ὁ Kύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Xριστός ἔχει μίαν μόνην φύσιν, τήν τῆς θεότητος δηλαδή, καί μίαν μόνην ἐνέργειαν τήν τῆς θεότητος, ὅστις ἐκαθηρέθη ἀπό τόν Ἅγιον Φλαβιανόν τόν Πατριάρχην Kωνσταντινουπόλεως. Ὁ δέ δυστυχής Eὐτυχής μεταχειρισθείς ὄργανα καί μέσα τούς τοῦ βασιλέως ἀθέους εὐνούχους, δέν ἔπαυε ταράττων τήν Ἐκκλησίαν, καί ἐνέδρας ποιῶν, ἕως οὗ ὁ βασιλεύς Θεοδόσιος ἐτελεύτησεν.
Ὅτε δέ ὁ Mαρκιανός ἐβασίλευσε μαζί μέ τήν Πουλχερίαν, ἐπρόσταξε νά γένῃ Oἰκουμενική Σύνοδος ἐν Xαλκηδόνι ἐν ἔτει υνα’ (451). Ὅθεν ἐσυνάχθησαν ἑξακόσιοι τριάκοντα Ἐπίσκοποι. Ἐποίησαν δέ ἀμφότερα τά μέρη, τά τῶν Ὀρθοδόξων δηλαδή καί τά τῶν κακοδόξων Mονοφυσιτῶν, δύο τόμους, ἤτοι βιβλία.
Чудо вмц. Евфимии. Фреска. Воронец. Румыния. XVI в.
Θαύμα τής Αγίας Ευφημίας. Τοιχογραφία (Fresco) τού 16ου αιώνα μ.Χ.
στήν Ἱερά Μονή Voronet ( rom. Manastirea Voronet) – ένα από τα μοναστήρια της Νότιας Μπουκοβίνα , βρίσκεται στο χωριό Voronet κοντά στην πόλη της Gura Humorului στη Ρουμανία.
Το μοναστήρι είναι γνωστό για τὀ Καθολικό Georgiya Pobedonostsa, που είναι βαμμένο τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό. και από το 1993 είναι στον κατάλογο της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς από την UNESCO
Kαί ἀνοίξαντες τήν θήκην, ἥτις περιεῖχε τό τίμιον λείψανον τῆς Ἁγίας Eὐφημίας, ἀπέθεσαν τά βιβλία ἐπάνω εἰς τό στῆθος της βουλλωμένα. Ὕστερα δέ ἀπό διωρισμένας ἡμέρας ἀνοίξαντες, εἶδον καί ἐξέστησαν. Ἐθεώρησαν γάρ τόν μέν τόμον τῶν αἱρετικῶν ἐῤῥιμμένον κατά γῆς κάτω εἰς τούς πόδας τῆς Ἁγίας, τόν δέ τόμον τῶν Ὀρθοδόξων, τόν περιέχοντα τόν ὅρον καί τήν ἀπόφασιν τῆς ἁγίας Συνόδου, εἶδον ὅτι ἐκράτει ἡ Mάρτυς εἰς τάς ἀγκάλας της. Tούτου δέ γενομένου, ἐθαύμασαν ἅπαντες διά τό τοιοῦτον τεράστιον. Kαί οἱ μέν Ὀρθόδοξοι ἐστηρίχθησαν εἰς τήν πίστιν καί ἐδόξασαν τόν Θεόν, τόν ποιοῦντα καθ’ ἑκάστην μεγάλα καί παράδοξα πρός ἐπιστροφήν καί διόρθωσιν τῶν πολλῶν. Oἱ δέ αἱρετικοί Mονοφυσῖται κατησχύνθησαν.
(Ἁγίου Νικοδήμου Ἁγιορείτου, Συναξαριστής τῶν δώδεκα μηνῶν τοῦ ἐνιαυτοῦ, τόμ. Γ´, Ἀθήνα: Δόμος, 2005)
ΕΑΝ ΘΕΛΕΤΕ
ΕΠΙΣΚΕΦΘΕΙΤΕ
ΤΙΣ ΠΑΡΑΚΑΤΩ
ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΕΝΕΣ ΞΕΝΕΣ ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΕΣ
Εκκλησία της Αγίας Ευφημίας, Rovinj
Καθεδρικός ναός των Αγίων Γεωργίου και Ευφημίας
Σύ δέ μοι, μεγαλομάρτυς Εὐφημία, τό κοινόν ἀνθρώπων καλλώπισμα, τό τοῦ γυναικείου κάλλους ὡράϊσμα, τοῦ τῆς προμήτορος πτερνιστοῦ τό τραυμάτισμα, τοῦ προγονικοῦ ὀλισθήματος ἡ ἀνόρθωσις, ἡ τάς πολυωδύνους ἐκείνας κολάσεις καθυπομείνασα, ἡ τῶν βδελυκτῶν ξοάνων λεπτύνασα τά ἰνδάλματα, ἡ μετά θάνατον ζῶσα καί ἔμπνους καί τάς τῶν αἱμάτων ῥοάς ἀεννάως προχέουσα, ἡ τόν ὀρθόδοξον τόμον τῆς πίστεως κρατύνασα, τό δέ ἀσεβές καί θεομάχον ἐκεῖνο δόγμα φροῦδον ἀποτελέσασα, ἐλθέ πρός ἡμᾶς οὐρανόθεν, ἐλθέ, ἐπιφάνηθι τοῖς σε πιστῶς καί τιμῶσι καί σέβουσι καί τάς πανηγύρεις ταύτας ἐπετείους σοι συγκροτοῦσι καί συναγείρουσιν (…).
Τάς ἐτησίους ταύτας πανηγύρεις μή λήξωμεν συναθροίζοντες εἰς μνήμην μέν ἀειλαμπῆ καί τῷ παντί αἰῶνι συμπαρεκτεινομένην τῆς σῆς ἱερᾶς καί γενναιοτάτης ἀθλήσεως, εἰς αἴνεσιν δέ καί δόξαν Χριστοῦ τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ ἡμῶν, τοῦ σε καί ζῶσαν καί θανοῦσαν τιμήσαντος καί εἰσαεί δοξάσαντός τε καί θαυμαστώσαντος· ὅτι αὐτῷ πρέπει δόξα, τιμή καί προσκύνησις σύν τῷ ἀνάρχῳ καί ὁμοουσίῳ Πατρί καί τῷ συνανάρχῳ καί συμφυεῖ Πνεύματι νῦν καί ἀεί καί εἰς τούς αἰῶνας τῶν αἰώνων, ἀμήν.
(Θεοδώρου Βέστη, Ἐγκώμιον εἰς τήν ἁγίαν Εὐφημίαν, ἀπόσπασμα).
* * *
Χαίροις, Εὐφημία πανεύφημε, χριστιανῶν καταφύγιον·
χαίροις, Εὐφημία πανεύφημε, ἱερέων ἱερόν ἐγκαλλώπισμα·
Χαίροις, Εὐφημία πανένδοξε, ἀσθενῶν καταφύγιον·
χαίροις, Εὐφημία πανεύφημε, θλιβομένων προσφύγιον·
Χαίροις, Εὐφημία πανόλβιε, βασιλέων περιτείχισμα·
χαίροις, Εὐφημία πανεύφημε, συνοδικῶν δογμάτων ἀσφάλεια·
Χαίροις, Εὐφημία πανεύφημε, ἡ αἱμάτων μύρα τῷ κόσμῳ προχέουσα·
χαίροις, Εὐφημία σεπτότατε, αἱρετικῶν στομάτων χαλινός ὀχυρώτατος·
Χαίροις, Εὐφημία παγγέραστε καί βαρβάρων ἀντίπαλε·
χαίροις, πάντων ἡμῶν καταφυγή καί προπύργιον καί πρός Θεόν μεσῖτις καί πρεσβεία ἀκοίμητος.
(Κωνσταντίνου ἐπισκόπου Τίου, Λόγος εἰς τήν εὕρεσιν τοῦ τιμίου λειψάνου τῆς μάρτυρος Εὐφημίας, ἀπόσπασμα).
Η εμφάνιση της αγίας Ευφημίας στο Γ. Παΐσιο
Ἡ ἁγία Εὐφηµία!
Ὁ Γέροντας, διηγήθηκε τό ἑξῆς: «Εἶχα γυρίσει ἀπό τόν κόσµο, ὅπου εἶχα βγῆ γιά ἕνα ἐκκλησιαστικό θέµα. Τήν Τρίτη , κατά ἡ ὥρα 10 τό πρωΐ, ἤµουν µέσαστό Κελλί µου καί ἔκανα τίς Ὧρες. Ἀκούω χτύπηµα στήν πόρτα καί µιά γυναι-κεία φωνή νά λέη: «Δι᾿ εὐχῶν τῶν ἁγίων Πατέρων ἡµῶν…». Σκέφθηκα: «Πῶςβρέθηκε γυναίκα µέσα στό Ὄρος;». Ἐν τούτοις ἔνιωσα µιά θεία γλυκύτητα µέσαµου καί ρώτησα:– Ποιός εἶναι;
– Ἡ Εὐφηµία, ἀπαντᾶ.»Σκεφτόµουν, «ποιά Εὐφηµία; Μήπως καµµιά γυναίκα ἔκανε καµµιά τρέλλακαί ἦρθε µέ ἀνδρικά στό Ὄρος; Τώρα τί νά κάνω;». Ξαναχτυπᾶ. Ρωτάω: «Ποιόςεἶναι;». «Ἡ Εὐφηµία», ἀπαντᾶ καί πάλι. Σκέφτοµαι καί δέν ἀνοίγω. Στήν τρίτηφορά πού χτύπησε, ἄνοιξε µόνη της ἡ πόρτα, πού εἶχε σύρτη ἀπό µέσα. Ἄκουσαβήµατα στόν διάδροµο. Πετάχτηκα ἀπό τό Κελλί µου καί βλέπω µιά γυναίκαµέ µανδήλα. Τήν συνώδευε κάποιος, πού ἔµοιαζε µέ τόν Εὐαγγελιστή Λουκᾶ,ὁ ὁποῖος ἐξαφανίσθηκε. Παρ᾿ ὅλο πού ἤµουν σίγουρος ὅτι δέν εἶναι τοῦ πειρασµοῦ, γιατί λαµποκοποῦσε, τήν ρώτησα ποιά εἶναι.
˙– Ἡ µάρτυς Εὐφηµία, ἀπαντᾶ.
– Ἄν εἶσαι ἡ µάρτυς Εὐφηµία, ἔλα νά προσκυνήσουµε τήν Ἁγία Τριάδα. Ὅ,τι κάνω ἐγώ νά κάνης καί σύ.
Μπῆκα στήν Ἐκκλησία, κάνω µιά µετάνοια λέγοντας:
«Εἰς τό ὄνοµα τοῦΠατρός». Τό ἐπανέλαβε µέ µετάνοια. «Καί τοῦ Υἱοῦ». «Καί τοῦ Υἱοῦ», εἶπε µέψιλή φωνή.
– Πιό δυνατά, ν᾿ ἀκούω, εἶπα καί ἐπανέλαβε δυνατώτερα.»
Ὕστερα κάθησε ἡ Ἁγία στό σκαµνάκι καί ἐγώ στό µπαουλάκι καί µοῦ ἔλυσε τήν ἀπορία πού εἶχα (στό ἐκκλησιαστικό θέµα).» Μετά µοῦ διηγήθηκε τήν ζωή της. Ἤξερα ὅτι ὑπάρχει µιά ἁγία Εὐφηµία,ἀλλά τόν βίο της δέν τόν ἤξερα. Ὅταν µοῦ διηγεῖτο τά µαρτύριά της, ὄχι ἁπλῶςτά ἄκουγα, ἀλλά σάν νά τά ἔβλεπα˙ τά ζοῦσα. Ἔφριξα! Πά, πά, πά!
– Πῶς ἄντεξες τέτοια µαρτύρια; ρώτησα.
– Ἄν ἤξερα τί δόξα ἔχουν οἱ Ἅγιοι, θά ἔκανα ὅ,τι µποροῦσα νά περάσω πιό µεγάλα µαρτύρια.
Μετά ἀπ᾿ αὐτό τό γεγονός γιά τρεῖς µέρες δέν µποροῦσα νά κάνω τίποτα.Σκιρτοῦσα καί συνεχῶς δόξαζα τόν Θεό. Οὔτε νά φάω, οὔτε τίποτα… συνεχῶςδοξολογία».
Πηγή: Ιερομονάχου Ισαάκ, Βίος Γέροντος Παϊσίου του Αγιορείτου, σελίδες: 224-228
Εκδοσις Καλύβης Αναστάσεως, Καψάλα, Άγιον Όρος.
Ἀστερίου ἐπισκόπου Ἀμασείας ἔκφρασις εἰς τὴν ἁγίαν Εὐφημίαν τὴν μάρτυρα
11.1.1 Πρώην μέν, ὦ ἄνδρες, ∆ημοσθένην εἶχον ἐν χερσὶ τὸν δεινὸν καὶ ∆ημοσθένους ἐκεῖνα ἔνθα δὴ τὸν Αἰσχίνην πικροῖς βάλλει τοῖς ἐνθυμήμασιν· ἐγχρονίσας δὲ τῷ λόγῳ καὶ πυκνωθεὶς τὴν διάνοιαν ἀνέσεως ἐδεόμην καὶ περιπάτου, ὥστε μοι λυθῆναι μικρὸν τῆς ψυχῆς τὸ πονούμενον. Προελθὼν δὲ τοῦ δωματίου καὶ ὀλίγα τοῖς γνωρίμοις συμβαδίσας ἐπ’ ἀγορᾶς, ἐκεῖθεν εἰς τὸ τοῦ Θεοῦ τέμενος ἀφικόμην εὐξόμενος ἐν σχολῇ· 11.1.2 ὡς δὲ καὶ τούτου τυχὼν ἕνα δὴ τῶν ὑποστέγων δρόμων ἐβάδιζον, εἶδον ἐκεῖ γραφήν τινα καί με κατ’ ἄκρας εἷλεν ἡ θέα· Εὐφράνορος ἂν εἶπες εἶναι τὸ φιλοτέχνημα ἤ τινος ἐκείνων τῶν παλαιῶν, οἳ τὴν γραφικὴν ἦραν εἰς μέγα ἐμψύχους ὀλίγου δέοντος ἐργασάμενοι πίνακας. ∆εῦρο δ’ εἰ βούλει καὶ γὰρ σχολὴ νῦν διηγήματος, φράσω σοι τὴν γραφήν· οὐδὲ γὰρ φαυλότερα πάντως τῶν ζωγράφων οἱ μουσῶν παῖδες ἔχομεν φάρμακα. 11.2.1 Γυνή τις ἱερὰ παρθένος ἀκήρατον Θεῷ τὴν σωφροσύνην καθιερώσασα Εὐφημίαν καλοῦσιν αὐτήν, τυράννου δέ ποτε τοὺς εὐσεβοῦντας ἐλαύνοντος μάλα προθύμως τὸν ἐπὶ θανάτῳ εἵλετο κίνδυνον· οἱ δὲ δὴ πολῖται καὶ κοινωνοὶ τῆς θρησκείας ὑπὲρ ἧς ἐτελεύτησεν, ὡς ἀνδρείαν ὁμοῦ καὶ ἱερὰν τὴν παρθένον θαυμάσαντες, πλησίον τοῦ ἱεροῦ τὴν θήκην δειμάμενοι καταθέμενοί τε τὴν λάρνακα τιμὰς τελοῦσιν αὐτῇ καὶ τὴν ἐτήσιον ἑορτὴν κοινὴν καὶ πάνδημον ποιοῦνται πανήγυριν. 11.2.2 Οἱ μὲν οὖν τῶν τοῦ Θεοῦ μυστηρίων ἱεροφάνται καὶ λόγῳ τιμῶσι τὴν μνήμην ἀεὶ καὶ προαιρέσει καὶ ὅπως ἐξετέλεσε τὸν τῆς καρτερίας ἀγῶνα ἐπιμελῶς τοὺς συνιόντας λαοὺς ἐκδιδάσκουσιν. Ὁ δὲ δὴ ζωγράφος εὐσεβῶν καὶ αὐτὸς διὰ τῆς τέχνης τὰ κατὰ δύναμιν πᾶσαν τὴν ἱστορίαν ἐν σινδόνι χαράξας αὐτοῦ που περὶ τὴν θήκην ἱερὸν ἀνέθηκε θέαμα· ἔχει δὲ ὧδε τὸ φιλοτέχνημα. 11.3.1 Ὑψηλὸς ἐπὶ θρόνου καθίδρυται δικαστὴς πικρὸν καὶ δυσμενὲς βλέπων εἰς τὴν παρθένον· ὀργίζεται γὰρ ὅταν ἐθέλῃ κἀν ταῖς ἀψύχοις ὕλαις ἡ τέχνη. ∆ορυφόροι δὲ τῆς ἀρχῆς καὶ στρατιῶται πολλοί, οἱ μὲν τῶν ὑπομνημάτων ὑπογραφεῖς δέλτους φέροντες καὶ γραφίδας, ὧν θάτερος ἀναρτήσας ἀπὸ τοῦ κηροῦ τὴν χεῖρα βλέπει πρὸς τὴν κρινομένην σφοδρῶς ὅλον ἐκκλίνας τὸ πρόσωπον, ὥσπερ παρακελευόμενος γεγωνότερον λαλεῖν ἵνα μὴ κάμνων περὶ τὴν ἀκοὴν ἐσφαλμένα γράφῃ καὶ ἐπιλήψιμα. 11.3.2 Ἕστηκεν δὲ ἡ παρθένος ἐν φαιῷ χιτῶνι καὶ ἱματίῳ τὴν φιλοσοφίαν σημαίνουσα, ὡς μὲν ἔδοξε τῷ γραφεῖ, καὶ τὴν ὄψιν ἀστεία, ὡς δ’ ἐμοὶ δοκεῖ, τὴν ψυχὴν κεκαλλωπισμένη ταῖς ἀρεταῖς. Ἄγουσι δὲ αὐτὴν πρὸς τὸν ἄρχοντα δύο στρατιῶται, ὁ μὲν ἕλκων ἐπὶ τὸ πρόσω, ὁ δὲ κατόπιν ἐπείγων. Κεκραμένον τῆς παρθένου τὸ εἶδος αἰδοῖ καὶ στερρότητι· νεύει μὲν γὰρ εἰς γῆν ὥσπερ ἐρυθριῶσα τὰς ὄψεις τῶν ἀρρένων, ἕστηκε δὲ ἀκατάπληκτος οὐδὲν πάσχουσα πρὸς τὸν ἀγῶνα δειλόν. 11.3.3 Ὡς ἔγωγε τοὺς ἄλλους τέως ἐπῄνουν ζωγράφους, ἐστ’ ἂν ἐθεασάμην τῆς γυναικὸς ἐκείνης τῆς Κολχίδος τὸ δρᾶμα, ὅπως μέλλουσα τοῖς τέκνοις ἐπιφέρειν τὸ ξίφος ἐλέῳ καὶ θυμῷ μερίζει τὸ πρόσωπον καὶ θάτερος μὲν τῶν ὀφθαλμῶν τὴν ὀργὴν ἐμφανίζει, θάτερος δὲ τὴν μητέρα μηνύει φειδομένην καὶ φρίττουσαν, νῦν δὲ τὸ θαῦμα ἀπ’ ἐκείνης τῆς ἐννοίας πρὸς ταύτην μετατέθεικα τὴν γραφήν· καὶ σφόδρα γε ἄγαμαι τοῦ τεχνίτου, ὅτι μᾶλλον ἔμιξε τῶν χρωμάτων τὸ ἄνθος, αἰδῶ τε ὁμοῦ καὶ ἀνδρείαν κεράσας, πάθη κατὰ φύσιν μαχόμενα. 11.4.1 Προβαινούσης δὲ εἰς τὸ πρόσω τῆς μιμήσεως, δήμιοί τινες ἐν χιτωνίσκοις γυμνοὶ ἤδη ἤρχοντο τοῦ ἔργου· καὶ ὁ μὲν δραξάμενος τῆς κεφαλῆς καὶ ἀνακλίνας εἰς τὸ κατόπιν παρεῖχε τῷ ἑτέρῳ εὐτρεπὲς εἰς τιμωρίαν τῆς παρθένου τὸ πρόσωπον· ὁ δὲ παραστὰς ἐξέκοπτε τῶν ὀδόν των τὸ μαργαρῶδες· σφῦρα δὲ καὶ τέρετρον φαίνεται τῆς τιμωρίας τὰ ὄργανα. ∆ακρύω δὲ τὸ ἐντεῦθεν καί μοι τὸ πάθος ἐπικόπτει τὸν λόγον· τὰς γὰρ τοῦ αἵματος σταγόνας οὕτως ἐναργῶς ἐπέχρωσεν ὁ γραφεὺς ὥστε εἴποις ἂν προχεῖσθαι τῶν χειλέων ἀληθῶς καὶ θρηνήσας ἀπέλθοις. 11.4.2 ∆εσμωτήριον μετὰ ταῦτα· καὶ πάλιν ἡ παρθένος σεμνὴ ἐν τοῖς φαιοῖς ἱματίοις κάθηται μόνη ἐκτείνουσα τὼ χεῖρε πρὸς οὐρανὸν καὶ καλοῦσα Θεὸν ἐπίκουρον τῶν δεινῶν· εὐχομένῃ δὲ αὐτῇ φαίνεται ὑπὲρ κεφαλῆς τὸ σημεῖον ὃ δὴ νόμος χριστιανοῖς προσκυνεῖν τε καὶ ἐπιγράφεσθαι, σύμβολον οἶμαι τοῦ πάθους ὅπερ αὐτὴν ἐξεδέχετο. 11.4.3 Εὐθὺς γοῦν καὶ μετ’ ὀλίγον πῦρ ἀλλαχοῦ σφοδρὸν ὁ ζωγράφος ἀνῆψεν, ἐρυθρῷ χρώματι ἔνθεν καὶ ἔνθεν ἐπιλαμφθέντι σωματοποιήσας τὴν φλόγα. Ἵστησι δὲ μέσην αὐτήν, τὰς μὲν χεῖρας πρὸς οὐρανὸν διαπλώσασαν, ἀχθηδόνα δὲ οὐδεμίαν ἐπιφαίνουσαν τῷ προσώπῳ, ἀλλὰ τοὐναντίον γεγηθυῖαν ὅτι πρὸς τὴν ἀσώματον καὶ μακαρίαν ἐξεδήμει ζωήν. 11.4.4 Μέχρι τούτου καὶ ὁ ζωγράφος ἔστησε τὴν χεῖρα κἀγὼ τὸν λόγον· ὥρα δέ σοι καὶ αὐτήν, εἰ βούλει, τελέσαι τὴν γραφήν, ἵνα κατίδῃς ἀκριβῶς, εἰ μὴ πολὺ κατόπιν τῆς ἐξηγήσεως ἤλθομεν.
Ερευνητικό έργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ. Χρηµατοδότηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. πόροι 25%). Εργαστήριο ∆ιαχείρισης Πολιτισµικής Κληρονοµιάς, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab. Πανεπιστήµιο Αιγαίου, Τµήµ
ΑΠΟ ΤΟ ΡΩΣΙΚΟ ΣΥΝΑΞΑΡΙ
(μετάφραση Google)
Άγιος Δημήτριος του Ροστόφ (Τούπταλο)
Βίοι των Αγίων
Τα πάθη της αγίας πανύμνητης Μεγαλομάρτυρος Ευφημίας
Εορτάζεται στις 16 Σεπτεμβρίου
Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του ασεβούς Διοκλητιανού (5813) , η Χαλκηδόνα (5814) διοικούνταν από τον ανθύπατο Πρίσκο, τον οποίο ο ίδιος διόρισε . Σκόπευε να διοργανώσει μια γιορτή προς τιμήν του ειδωλολατρικού θεού Άρη (5816) , στον οποίο αφιερώθηκε ένας ναός στη Χαλκηδόνα και του οποίου η εικόνα είχε τοποθετηθεί εκεί, ο Πρίσκος έστειλε διάταγμα σε όλες τις γύρω πόλεις και χωριά, διατάσσοντας στο όνομα του βασιλιά να συγκεντρωθούν όλοι στη Χαλκηδόνα για τη γιορτή και ο καθένας, ανάλογα με τις δυνατότητές του, να προσφέρει θυσίες στον Άρη. Στο διάταγμά του, ο Πρίσκος απείλησε με μεγάλα βασανιστήρια όσους δεν υπάκουαν στην εντολή του και δεν εμφανίζονταν στη γιορτή, την οποία όρισε για την ένατη ημέρα από την ημερομηνία του διατάγματος. Έτσι, όταν έφτασε η ημέρα που ορίστηκε για τη δαιμονική γιορτή, ένα μεγάλο πλήθος συγκεντρώθηκε στη Χαλκηδόνα, μαζί με τα ζώα που προσφέρθηκαν για θυσία, και όλοι άρχισαν μια εορταστική χαρά, θυσιάζοντας πρόβατα και βόδια και λατρεύοντας το άψυχο είδωλο, ή, ακόμα καλύτερα, τον δαίμονα που κατοικούσε σε αυτό. Τότε οι Χριστιανοί της περιοχής, αποστρεφόμενοι αυτή την αποτρόπαια γιορτή και φοβούμενοι την οργή του ανθυπάτου, άρχισαν να κρύβονται και, συγκεντρωμένοι σε κρυφά μέρη, τελούσαν τη λατρεία του αληθινού Θεού, του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Εν τω μεταξύ, ο βασανιστής διέταξε αυστηρή έρευνα για να διαπιστωθεί αν κάποιος αντιστεκόταν στην εντολή του, αν υπήρχαν κάποιοι που δεν λάτρευαν το είδωλο του Άρη. Και διαπιστώθηκε ότι οι Χριστιανοί αντιστεκόντουσαν στον βασανιστή, επειδή δεν είχαν υπακούσει στην εντολή του ανθυπάτου και δεν είχαν αποδώσει στο δαιμόνιο την τιμή που οφειλόταν μόνο στον έναν αληθινό Θεό. Ο βασανιστής, εξοργισμένος που οι Χριστιανοί δεν τον άκουσαν, διέταξε να βρεθούν και να παραδοθούν σε βασανιστήρια.
Εκείνη την εποχή, σαράντα εννέα Χριστιανοί κρύβονταν σε ένα μυστικό μέρος, προσεύχονταν. Ανάμεσά τους ήταν μια όμορφη κοπέλα ονόματι Ευφημία, ευγενικής καταγωγής, κόρη του συγκλητικού Φιλόφρονα και της συζύγου του Θεοδωρούσας, και οι δύο ευσεβείς άνθρωποι. Ο διώκτης πληροφορήθηκε για αυτούς τους κρυφούς Χριστιανούς και διέταξε να συλληφθούν όλοι και να οδηγηθούν ενώπιόν του για δίκη. Αμέσως, οι άγριοι υπηρέτες του, με τα όπλα στα χέρια, όρμησαν, σαν άγρια θηρία σε θήραμα, πάνω στο συγκεντρωμένο ποίμνιο του Χριστού. Περικύκλωσαν το σπίτι όπου οι πιστοί υπηρετούσαν κρυφά τον Θεό από παντού, για να μην ξεφύγει κανείς. Σπάζοντας τις πόρτες, έσυραν αλύπητα έξω τους Χριστιανούς έναν προς έναν και, αφού τους άρπαξαν όλους, τους οδήγησαν ενώπιον του ανθύπατου με ατιμία και χλευασμό. Σύρθηκαν σαν πρόβατα στη σφαγή, οι άγιοι, ταπεινοί υπηρέτες του Χριστού στάθηκαν ενώπιον του υπερήφανου διώκτη, έτοιμοι να υποφέρουν για τον Κύριό τους μέχρι και αιματοχυσίας.
Βλέποντάς τους, ο περήφανος ηγεμόνας είπε:
– Αντιτίθεστε στην εντολή του βασιλιά και στη δική μας υποβαθμίζοντας τη θυσία που τελείται προς τιμήν του μεγάλου θεού Άρη;
Οι Χριστιανοί απάντησαν:
«Μια εντολή, είτε του βασιλιά είτε της δικής σας, Ανθύπατο, εκτός αν είναι αντίθετη προς τον Θεό του ουρανού, πρέπει αναμφίβολα να τηρείται. Αλλά αν είναι αντίθετη προς τον Θεό, τότε όχι μόνο πρέπει να παρακούσουμε, αλλά πρέπει ακόμη και να αντισταθούμε. Αν μας διέταζαν να κάνουμε αυτό που είμαστε υποχρεωμένοι να υπακούμε στις αρχές, θα αποδίδαμε στον Καίσαρα αυτά που είναι του Καίσαρα» ( Ματθαίος 22:20 ). Αλλά επειδή η εντολή σας είναι αντίθετη προς τον Θεό και αποτρόπαια, γιατί μας διατάζετε να λατρεύουμε ένα κτίσμα αντί για τον Δημιουργό, και μας αναγκάζετε να λατρεύουμε και να θυσιάζουμε σε ένα δαίμονα αντί για τον Ύψιστο Θεό, δεν θα εκπληρώσουμε ποτέ αυτή την εντολή σας, γιατί είμαστε αληθινοί λάτρεις του αληθινού Θεού που κατοικεί στον ουρανό.
Τότε ο βασανιστής, ανοίγοντας το απατηλό στόμα του και ακονίζοντας την κολακευτική του γλώσσα σαν ξυράφι, τους απευθύνθηκε με έναν πονηρά υφασμένο λόγο, προσπαθώντας με την υπόσχεση δώρων και τιμών να εκτρέψει από την ευθεία οδό προς την καταστροφική ειδωλολατρία εκείνους που ο Κύριος «είχε τιμωρήσει με το πολύτιμο αίμα Του». 5817 Ταυτόχρονα, ο ανθύπατος τους απείλησε με τρομερά βασανιστήρια αν δεν ήθελαν να εκπληρώσουν όσα τους συμβούλευσε και τους πρόσταξε.
Οι άγιοι απάντησαν:
«Απορρίψαμε προ πολλού, Ανθύπατε, τα χαρίσματα και τις τιμές που μας υπόσχεσαι, τα μισήσαμε και τα θεωρήσαμε «ζημία για την υπεροχή της γνώσης του Χριστού Ιησού» ( Φιλ. 3 :8 ), διότι έχουμε ουράνιες ευλογίες, οι οποίες είναι μεγαλύτερες και καλύτερες από τις επίγειες ευλογίες. Οι επίγειες ευλογίες είναι προσωρινές και πρόσκαιρες, ενώ οι ουράνιες ευλογίες είναι αιώνιες και αμετάβλητες ( Β΄ Κορ. 4:18 ). Όχι μόνο δεν φοβόμαστε τα τρομερά βασανιστήρια με τα οποία μας απειλείτε, αλλά και επιθυμούμε πολύ να τα υπομείνουμε, ώστε να αποκαλυφθεί σε εμάς η δύναμη και η ισχύς του Θεού μας, την οποία θα θαυμάσετε και, αναγνωρίζοντας την αδυναμία των βρωμερών θεών σας, θα ντραπείτε. Αλλά γιατί να συνεχίσουμε τη λεκτική μας διαμάχη; Ξεκινήστε αυτό που σκοπεύετε να κάνετε και θα πειστείτε ότι θα έχουμε πολύ μεγαλύτερη επιμονή στην υπομονή από ό,τι εσείς στον ζήλο για τα βασανιστήρια.»
Τότε ο βασανιστής άρχισε να τους βασανίζει με διάφορα βασανιστήρια, και οι άγιοι υπέμειναν αυτά τα βασανιστήρια για δεκαεννέα ημέρες, δεχόμενοι νέες πληγές κάθε μέρα και υπομένοντας πείνα και δίψα. Μαζί τους ήταν η αγία παρθένος Ευφημία, νέα και όμορφη· ενθαρρύνοντάς την, της έλεγαν:
– Αγωνίσου, παρθένε, για χάρη του Ουράνιου Νυμφίου, αγωνίσου να Τον ευαρεστήσεις μέσα από τα βάσανα, αγωνίσου να Τον συναντήσεις με τις φρόνιμες παρθένες, ώστε να σε αγαπήσει ως νύφη Του και να σε φέρει στο δωμάτιό Του 5819 .
Έπειτα, την εικοστή μέρα, οδηγήθηκαν σε δίκη, όπου ο ανθύπατος τους ρώτησε:
– Ίσως, έχοντας μάθει από τα βάσανα, να θέλετε τώρα να υπακούσετε στο διάταγμά μας;
Τότε οι άγιοι μάρτυρες, μαζί με την Αγία Ευφημία, είπαν σε απάντηση:
«Μην ελπίζεις, ανθύπατε, να μας ξεστρατίσεις από την ευθεία οδό: πιο γρήγορα θα μπορέσεις να γυρίσεις βουνά στη γη και να μετακινήσεις τα αστέρια στον ουρανό παρά να αποσπάσεις τις καρδιές μας από τον αληθινό Θεό».
Ενοχλημένος από αυτά τα λόγια, ο βασανιστής διέταξε να τους χτυπήσουν στο πρόσωπο για πολύ ώρα. Τότε, βλέποντας ότι αυτό δεν είχε αποτέλεσμα, αποφάσισε να τους στείλει στον αυτοκράτορα και, εν τω μεταξύ, διέταξε να τους φυλακίσει. Καθώς τους οδηγούσαν εκεί, ο ανθύπατος είδε την Αγία Ευφημία, μια νεαρή και όμορφη κοπέλα, να λάμπει ανάμεσα στους αγίους μάρτυρες όπως το φεγγάρι ανάμεσα στα αστέρια, και σαν λύκος, άρπαξε αυτό το πρόβατο από το κοπάδι του Χριστού. Αυτή, σηκώνοντας τα μάτια και τα χέρια της στον ουρανό, φώναξε:
– Μη με εγκαταλείπεις, αγαπημένε μου Νυμφίο, Ιησού Χριστέ, γιατί σε Σένα εμπιστεύομαι· μη παραδώσεις στα θηρία την ψυχή που Σε αγαπά και ομολογεί το άγιο όνομά Σου· μη αφήσης τον εχθρό μου να χαίρεται για μένα· ενίσχυσέ με, τον αδύναμο δούλο Σου, για να μην με νικήσει η ανομία.
Θέλοντας να την προσηλυτίσει στον αθεϊσμό του, ο βασανιστής επινόησε κάθε είδους μέσα για να την αποπλανήσει, χρησιμοποιώντας γλυκά λόγια, δώρα και διάφορες υποσχέσεις για να κερδίσει την παρθενική της καρδιά.
Αλλά εκείνη είπε με σιγουριά:
«Μη νομίζεις, βασανιστή, ότι μπορείς εύκολα, με πονηρή πειθώ, να κλίνεις την αδυναμία μου στην κακία και την ανομία σου· γιατί αν και είμαι γυναίκα εκ φύσεως, αδύναμη στη σάρκα και νέα στα χρόνια, η καρδιά μου είναι ακόμα πιο σταθερή από τη δική σου, και η δύναμη της πίστης μου είναι πολύ ισχυρότερη από το θάρρος σου· επιπλέον, με τη χάρη του Χριστού μου, έχω μεγαλύτερο λόγο από όλους τους ειδωλολάτρες ρήτορες σου, με τους οποίους εσύ θεωρείς τους εαυτούς σου σοφούς, όντας μάλιστα πιο ανόητοι από όλους τους αδαείς, αφού δεν θέλεις να γνωρίσεις τον αληθινό Θεό, θεωρώντας τον δαίμονα Θεό. Έτσι, δεν θα με αποπλανήσεις με πονηρά λόγια, όπως κάποτε το φίδι αποπλάνησε την προγονή μας· δεν θα γλυκάνεις αυτόν τον πικρό κόσμο με τις ηδονές του, τις οποίες εγώ θεωρώ πικρές για χάρη του γλυκύτατου Ιησού μου· και δεν θα υπερνικήσεις «τη δύναμη που τελειοποιείται στην αδυναμία» ( Β΄ Κορινθίους 12:9 ), όσο ισχυρές κι αν είναι οι επιθέσεις σου. Γιατί εμπιστεύομαι στον Χριστό μου ότι δεν θα με εγκαταλείψει ούτε θα αποσύρει το δυνατό Του χέρι βοήθειας μέχρι να καταπατηθεί το περήφανο κεφάλι του δαίμονα κάτω από τα πόδια μιας γυναίκας».
Τότε ο βασανιστής, ταπεινωμένος από την απάντηση της Αγίας Ευφημίας, θύμωσε υπερβολικά και, μετατρέποντας την άθλια αγάπη του που της είχε δείξει προηγουμένως σε οργή, διέταξε να ετοιμαστεί ένας τροχός βασανιστηρίων με πολλά αιχμηρά μαχαίρια. Καθώς οι υπηρέτες έδεναν την αγία παρθένο σε αυτόν τον τροχό, εκείνη προστάτευε τον εαυτό της με το σημείο του σταυρού. Άρχισαν να γυρίζουν τον τροχό, με αποτέλεσμα το σώμα της μάρτυρας να κοπεί σε κομμάτια και οι αρθρώσεις της να θρυμματιστούν.
Προσευχήθηκε θερμά στον Θεό.
«Κύριε Ιησού Χριστέ», φώναξε η αγία παρθένος, «φώτιση της ψυχής μου, πηγή ζωής, που χαρίζεις σωτηρία σε όσους σε εμπιστεύονται. Δώσε τώρα σε βοήθειά μου, για να γνωρίσουν όλοι ότι εσύ είσαι ο μόνος Θεός και η σταθερή ελπίδα εκείνων που σε εμπιστεύονται, ότι κανένα κακό δεν θα σε βρει, ούτε θα πλησιάσει καμία πληγή στην κατοικία σου» ( Ψαλμός 91 :9-10 ).
Καθώς προσευχόταν, ο τροχός σταμάτησε ξαφνικά και οι υπηρέτες έπεσαν εξαντλημένοι. Ένας άγγελος του Θεού εμφανίστηκε, έσπασε τον στρόφαλο και, βγάζοντας την αγία κόρη από τον τροχό, θεράπευσε τις πληγές της και αποκατέστησε την υγεία της. Αυτή, κατεβαίνοντας από τον τροχό ολόκληρη και υγιής, έψαλλε με χαρά, ευχαριστώντας τον Θεό και δοξάζοντας την παντοδύναμη δύναμή Του.
Βλέποντας αυτό, ο βασανιστής και όλοι όσοι ήταν εκεί έμειναν άναυδοι και έκπληκτοι από αυτό το θαύμα. Ωστόσο, εκεί που η κακία είχε τυφλώσει τα μάτια της ψυχής, ένα τόσο μεγάλο θαύμα δεν μπορούσε να φέρει κανένα όφελος· δεν μπορούσαν να αναγνωρίσουν το ισχυρό χέρι του αληθινού Θεού: «Η καρδιά αυτού του λαού έγινε βαριά, και τα αυτιά τους βαριά ακοήσαν, και τα μάτια τους έκλεισαν» ( Ησαΐας 6:10 ), και θεώρησαν αυτό το θαυματουργό σημείο έργο μαγείας.
Μετά από αυτό, ο βασανιστής διέταξε να ανάψουν μια μεγάλη φωτιά σε ένα ειδικό καμίνι και να ρίξουν τον άγιο μέσα σε αυτό. Ενώ το καμίνι θερμαινόταν και μια άγρια φλόγα έκαιγε ήδη μέσα, η αγία μάρτυρας παραδόθηκε ξανά στην προσευχή, η οποία κάποτε, σαν πανοπλία, προστάτευε τους τρεις νέους στο πύρινο καμίνι. Η αγία παρθένος αντιμετώπισε το υλικό πυρ με τη φωτιά της ένθερμης αγάπης για τον Θεό και, σηκώνοντας τα μάτια της στον ουρανό, είπε:
– Θεέ μου, που κατοικείς ψηλά και επιβλέπεις τους ταπεινούς ( Ησαΐας 33:5 · Ψαλμός 138:6 )! Στη Βαβυλώνα φύλαξες τους τρεις νέους, που παραδόθηκαν στη φωτιά για χάρη του νόμου Σου, μέσω του αγίου αγγέλου Σου, ολόκληρους και αβλαβείς από τη φωτιά, και τους έστειλες δροσιά από τον ουρανό· γίνε και σε μένα, τον δούλο Σου, βοηθός, γιατί αγωνίζομαι, Χριστέ μου, για χάρη της δόξας Σου!
Έτσι είπε, και, έχοντας προστατευτεί με το σημείο του σταυρού σαν με όπλο, στάθηκε, περιμένοντας ήρεμα να ριχτεί στη φωτιά.
Τότε δύο στρατιώτες, ο Βίκτωρ και ο Σωσθένης, που επρόκειτο να ρίξουν τον μάρτυρα στο καμίνι, είδαν ένα θαυμαστό φαινόμενο να εμφανίζεται στη φωτιά. Άγγελοι του Θεού εμφανίστηκαν μπροστά τους, σκορπίζοντας τη φωτιά στο καμίνι και απαγορεύοντάς τους να αγγίξουν τη νύφη του Χριστού. Βλέποντας αυτό το θαύμα, είπαν στον βασανιστή:
«Δεν τολμούμε, Ανθύπατο, να αγγίξουμε αυτή την αγία παρθένο με τα αχρεία μας χέρια και να την ρίξουμε στη φωτιά, ακόμα κι αν διατάξετε να μας κόψουν τα κεφάλια, γιατί βλέπουμε ένα θαυμαστό θαύμα που τα μάτια σας δεν μπορούν να δουν. Και είναι καλύτερο για εμάς να υπομείνουμε την οργή σας παρά την οργή εκείνων των φωτεινών ανδρών που μας απειλούν μέσα από τις φλόγες της φωτιάς.»
Ακούγοντας αυτό, ο βασανιστής θύμωσε μαζί τους. Νομίζοντας ότι ήταν Χριστιανοί και γι’ αυτό δεν ήθελαν να ρίξουν την κόρη στο καμίνι, διέταξε να τους δέσουν και ανέθεσε την εκτέλεση των διαταγών του σχετικά με την Ευφημία σε δύο άλλους στρατιώτες, τον έναν Καίσαρα και τον άλλον Βάριο. Αυτοί οι τελευταίοι, αρπάζοντας την κόρη, την έριξαν στο καμίνι, αλλά αμέσως μια δυνατή φλόγα εξερράγη από το καμίνι και, ορμώντας προς τους στρατιώτες που είχαν ρίξει την κόρη στο καμίνι, τους έκαψε επιτόπου σε στάχτη και ανάγκασε τους υπόλοιπους υπηρέτες να φύγουν. Ο άγιος, αγαλλιασμένος στη μέση του καμινιού, σαν σε ένα φωτεινό δωμάτιο και δροσερή δροσιά, έψαλε το τραγούδι των τριών νέων: «Ευλογημένος είσαι, Κύριε, ο Θεός των πατέρων μας, και υμνητός και υψωμένος στους αιώνες» ( Δαν. 3:52 ). Και ένα θαυμαστό θαύμα συνέβη: η φωτιά δεν την άγγιξε, ούτε καν τα ρούχα της, γιατί ο ίδιος ο άφθαρτος Νυμφίος της, ο Χριστός ο Κύριος, κατέβηκε κρυφά στο καμίνι στην αγία νύφη Του και την έλουσε με ουράνια δροσιά. Όταν η φωτιά έσβησε, ο άγιος βγήκε σώος και αβλαβής, εκπλήσσοντας τους πάντες. Μη σίγουρος τι να κάνει, ο βασανιστής διέταξε να την ρίξουν στη φυλακή, λέγοντας στον εαυτό του: «Απόψε θα βρω τι θα κάνω με αυτή τη μάγισσα». Στη συνέχεια, καλώντας τον Βίκτωρα και τον Σωσθένη, όρμησε πάνω τους με όλη του την οργή και υποσχέθηκε να τους καταστρέψει αν δεν προσκυνούσαν τα είδωλα.
Απάντησαν:
«Μέχρι τώρα, ήμασταν πλανεμένοι, αγνοώντας την αλήθεια· τώρα γνωρίσαμε τον Ένα Θεό, που δημιούργησε τον ουρανό και τη γη· αυτόν πιστεύουμε και λατρεύουμε, και από τώρα και στο εξής δεν θα τιμούμε πλέον τους θεούς σας, τους οποίους και εμείς λατρεύαμε προηγουμένως, αγνοώντας ότι μας εξαπατούσαν οι δαίμονες. Κάντε μας όπως θέλετε· τα σώματά μας είναι στα χέρια σας και οι ψυχές μας είναι υπό την προστασία του Θεού».
Και ο βασανιστής τους καταδίκασε να κατασπαραχθούν από άγρια θηρία. Καθώς οι άγιοι περπατούσαν προς τον τόπο όπου τα θηρία επρόκειτο να τα κατασπαράξουν, προσευχήθηκαν θερμά στον Θεό να τους ελεήσει και, συγχωρώντας τους τις αμαρτίες που είχαν διαπράξει ενώ ζούσαν στην πλάνη και την απιστία, να οδηγήσει τις ψυχές τους στην κατοικία εκείνων που πιστεύουν σε Αυτόν. Και αμέσως μια θεϊκή φωνή αντήχησε από τον ουρανό, καλώντας τους σε ανάπαυση. Ακούγοντάς την, με χαρά παρέδωσαν τις ψυχές τους στα χέρια του Θεού. Τα άγρια θηρία, ωστόσο, δεν άγγιξαν τα σώματά τους, τα οποία αργότερα θάφτηκαν κρυφά από τους πιστούς.
Όταν πέρασε η νύχτα και ξημέρωσε, ο βασανιστής κάθισε στο βήμα της κρίσης και η Αγία Ευφημία οδηγήθηκε έξω από τη φυλακή. Πηγαίνοντας στη δίκη, έψαλλε με χαρά:
– «Θεέ μου, θα ψάλλω σε Σένα ένα νέο τραγούδι» ( Ψαλμός 144:9 ). Θα σε υμνήσω, Κύριε, τη δύναμή μου! Θα ψάλλω σε Σένα ανάμεσα στους λαούς και θα δοξάζω το όνομά Σου, γιατί εσύ είσαι ο μόνος αληθινός Θεός, και δεν υπάρχει άλλος Θεός εκτός από Σένα.
Ψάλλοντας έτσι, έφτασε στη δίκη. Εκεί την ανέκριναν επίμονα, την βασάνισαν και την ανάγκασαν να προσφέρει μια θυσία. Όταν εκείνη αρνήθηκε να υποταχθεί, ο βασανιστής, πεπεισμένος για την σταθερότητά της, διέταξε να την κρεμάσουν και το σώμα της να κοπεί με κοφτερά μαχαίρια. Ωστόσο, ακόμη και μετά από αυτό το μαρτύριο, με τη δύναμη του Θεού, παρέμεινε αλώβητη. Έπειτα, αφού έσκαψαν ένα βαθύ χαντάκι και το γέμισαν με νερό, έβαλαν μέσα αμέτρητα φίδια, οχιές, δηλητηριώδη θαλάσσια πλάσματα και κάθε είδους ερπετά, χερσαία και υδρόβια. Όταν το χαντάκι γέμισε με αυτά, ο βασανιστής διέταξε να ριχτεί μέσα η Αγία Ευφημία.
Εκείνη, κάνοντας το σταυρό της, είπε:
«Φως μου, Ιησού Χριστέ! Σύ φύλαξες τον Ιωνά αλώβητο στην κοιλιά του θηρίου, λύτρωσες τον Δανιήλ από το στόμα των λιονταριών· σώσε και μένα με το κραταιό σου χέρι, για να δοξαστεί το άγιο όνομά σου σε μένα».
Με αυτά τα λόγια, έπεσε στο χαντάκι. Τα ερπετά, πλησιάζοντάς την, δεν της έκαναν κακό, αλλά φάνηκαν να τη νοιάζονται, γιατί την κουβαλούσαν στις πλάτες τους, εμποδίζοντάς την να πνιγεί στα βάθη του χαντακιού που ήταν γεμάτο με νερό. Η αγία παρθένα αναδύθηκε, με τη χάρη του Θεού, χωρίς να πάθει τίποτα. Ο βασανιστής ήταν τώρα εντελώς χαμένος, μη ξέροντας τι άλλο να κάνει μαζί της. Επιθυμώντας ακόμα την καταστροφή της και πιστεύοντας ότι η μαγεία που πίστευε ότι κατείχε η αγία υπερνίκησε μόνο τους προφανείς κινδύνους, όχι τα κρυφά σχέδια, διέταξε να σκαφτεί ένα άλλο χαντάκι και να γεμιστεί με αιχμηρά δόρατα, σπαθιά και μαχαίρια, φυτεύοντας όλα αυτά τα όπλα στον πάτο του χαντακιού, με τις αιχμές προς τα πάνω, και καλύπτοντας το εξωτερικό με κλαδιά και χώμα. Στη συνέχεια, διέταξε τη μάρτυρα να διασχίσει το χαντάκι, περιμένοντας ότι, χωρίς να το καταλάβει, θα έπεφτε πάνω στο αιχμηρό όπλο που θα έμπαινε μέσα σε αυτό και θα πέθαινε από τα τραύματά της. Αλλά η αγία διέσχισε εύκολα, σαν πουλί που πετάει μέσα από ένα δίχτυ. Μερικοί ειδωλολάτρες, χωρίς να το γνωρίζουν, έπεσαν μέσα σε αυτό και χάθηκαν. Βλέποντας αυτό, ο βασανιστής ντράπηκε και εκπληρώθηκαν τα λόγια της Γραφής: «Έσκαψε λάκκο και αφού τον γέμισε, έπεσε στο λάκκο που είχε ετοιμάσει» ( Ψαλμός 7:16 ).
Ο άγιος δοξολόγησε τον Θεό ψάλλοντας:
– «Τις δύναται να εκφωνήσει τα θαύματα του Κυρίου; Τίς δύναται να διηγηθεί πάσαν την αίνεσίν Του;» ( Ψαλμ. 106:2 ), διότι Εσύ διατήρησες την ταλαιπωρημένη δούλη Σου αλώβητη από τα τραύματά της, την έσωσες από τη φωτιά, την προστάτευσες από τα άγρια θηρία, το νερό και τον τροχό, και την έβγαλες από τον λάκκο. Και τώρα, Κύριε, λύτρωσε την ψυχή μου από το χέρι εκείνου που υπήρξε εχθρός όλων όσων Σε υπακούν από την αρχή· «Μη θυμάσαι τας αμαρτίας της νεότητάς μου και τας παραβάσεις μου» ( Ψαλμ. 25:7 ), αλλά με τις σταγόνες του αίματός Σου, που χύνεται για μένα, καθάρισε την ακαθαρσία της σάρκας και του πνεύματός μου· διότι Εσύ είσαι ο καθαρισμός, ο αγιασμός και ο φωτισμός των δούλων Σου ( Εβρ. 1:3 · Λουκ. 2:32 ).
Ο ανθύπατος προσπάθησε για άλλη μια φορά να την αποπλανήσει με καλά λόγια.
«Μην ατιμάσεις τη γενεαλογία σου», είπε, «μην καταστρέψεις το άνθος της νεότητάς σου και μην καταδικάσεις τον εαυτό σου σε θάνατο. Τίμα τον μεγάλο Άρη, και θα τιμηθείς από όλους μας, θα επαινεθείς και θα ανταμειφθείς με μεγάλη δόξα και πλούτο».
Έλεγε πολλά άλλα πράγματα για να την αποπλανήσει, αλλά εκείνη τον γέλασε και τον αποκαλούσε τρελό.
Τότε άρχισε ξανά να την βασανίζει και, αφού την έδειρε σκληρά με ραβδιά, διέταξε να την πριονίσουν με ένα κοφτερό πριόνι, αλλά το πριόνι δεν μπόρεσε να βλάψει το άγιο σώμα της. Στη συνέχεια, διέταξε να την ψήσουν σε ένα πυρακτωμένο τηγάνι, αλλά το τηγάνι κρύωσε, γιατί άγγελοι παρέμειναν με τη νύφη του Χριστού, φυλάσσοντάς την καθ’ όλη τη διάρκεια των βασάνων της. Τελικά, ο ανθύπατος καταδίκασε την Ευφημία να καταβροχθιστεί από άγρια θηρία.
Όταν η αγία οδηγήθηκε στο τσίρκο, όπου επρόκειτο να την κατασπαράξουν ζώα, προσευχήθηκε στον Κύριο να δώσει τέλος στο μαρτύριό της, να πάρει την ψυχή της στα χέρια Του και να την διατάξει να περάσει από το πολύπαθο σώμα της στην επιθυμητή γη.
«Κύριε των δυνάμεων!», είπε. «Αποκάλυψες την ακατανίκητη δύναμή Σου και το ακατανίκητο δεξί Σου χέρι μέσα μου. Μου έδειξες την αδυναμία των δαιμόνων και την τρέλα του βασανιστή, και με έθεσες πάνω από όλα τα βασανιστήρια. Όπως επέτρεψες τη σφαγή και την έκχυση του αίματος των μαρτύρων που ήρθαν πριν από μένα, έτσι και τώρα δέξου τη θυσία μου, που σου προσφέρεται από ψυχή μεταμελημένη και ταπεινό πνεύμα, και ανάπαυσε την ψυχή μου στα άγια σκηνώματα και ανάμεσα στους μαρτύρους, «γιατί είσαι ευλογημένος για πάντα».»
Όταν η Αγία Ευφημία τελείωσε την προσευχή της, άγρια θηρία – λιοντάρια και αρκούδες – εξαπολύθηκαν πάνω της. Την πλησίασαν και της έγλειψαν τα πόδια. Μόνο μία αρκούδα της προκάλεσε μια μικρή πληγή, από την οποία έτρεχε αίμα. Εκείνη τη στιγμή, ακούστηκε μια φωνή από τον ουρανό, που την καλούσε στα ουράνια βασίλεια, και αμέσως παρέδωσε το πνεύμα της στον Κύριο, για χάρη του οποίου είχε υποφέρει με κάθε αφοσίωση. Η γη σείστηκε, η πόλη σείστηκε, τα τείχη κατέρρευσαν, οι εκκλησίες έπεσαν και μεγάλος τρόμος κατέλαβε τους πάντες. Όταν όλοι έφυγαν από το τσίρκο φοβισμένοι, το άγιο σώμα του μάρτυρα παρέμεινε πεσμένο στο έδαφος.
Οι γονείς της Ευφημίας πήραν την αγία κόρη τους και την έθαψαν με τιμές κοντά στην πόλη, σε απόσταση ενός βερσόκ . 5822 Ευχαρίστησαν τον Θεό, χαρούμενοι που αξιώθηκαν να γίνουν γονείς μιας τέτοιας κόρης, η οποία, με το αίμα της χύθηκε, έγινε νύφη του ουράνιου Νυμφίου, του Χριστού και Βασιλιά των πάντων, στον οποίο ανήκει η τιμή και η δόξα μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, τώρα και πάντα και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.
Κοντάκιον, Ήχος 4:
Μέσα στα βάσανά Σου αγωνίστηκες καλά, και μετά θάνατον μας αγιάζεις με ρυάκια θαυμάτων, ω πανάξιε· γι’ αυτό ψάλλουμε την αγία Κοίμησή Σου, που ρέει με πίστη στον Θείο Ναό Σου, για να ελευθερωθούμε από πνευματικές ασθένειες και να αντλήσουμε τη χάρη των θαυμάτων.
* * *
Σημειώσεις
5813 Στις αρχές του 3ου αιώνα.
5814 Η κύρια πόλη της ρωμαϊκής επαρχίας της Βιθυνίας, στη νότια όχθη της Προποντίδας (Θάλασσα του Μαρμαρά) απέναντι από το Βυζάντιο.
5815 Οι ανθύπατοι ήταν οι κυβερνήτες του αυτοκράτορα σε επαρχίες ή περιοχές.
5816 Ο Άρης ή ο Άρης είναι ένας παγανιστικός θεός· θεωρούνταν θεός του πολέμου και ταυτόχρονα προστάτης των ανθρώπων και των αγρών από κάθε κακό.
5817 Κανόνας για τη Συνάντηση του Κυρίου, άσμα 3, ιρμός.
5818 Δηλαδή, το θεωρούμε, σε σύγκριση με τα οφέλη που αποκτήθηκαν μέσω του Χριστού, απλά σκουπίδια που σαρώνονται έξω από το δωμάτιο.
5819 Εδώ, φυσικά, είναι η παραβολή του Σωτήρος για τις φρόνιμες παρθένες (βλέπε Ματθαίος 25:1–13 ).
5820 Δηλαδή, η δύναμη του Θεού, η οποία ενδυναμώνει τους αδύναμους ανθρώπους.
5821 Δηλαδή, δεν θα συμβούν καταστροφές και δεν θα καταβαρύνονται τα σώματα εκείνων που έχουν κάνει τον Θεό καταφύγιό τους ( Ψαλμός 90:9-10 ).
5822 Αργότερα χτίστηκε εδώ μια εκκλησία αφιερωμένη στη Μεγαλομάρτυρα Ευφημία. Η Δ΄ Οικουμενική Σύνοδος (Χαλκηδόνας) πραγματοποιήθηκε σε αυτήν την εκκλησία το 451 μ.Χ. Τον 5ο αιώνα, χτίστηκαν εκκλησίες προς τιμήν της μεγαλομάρτυρος στη Ρώμη και το Μιλάνο. Τα λείψανά της μεταφέρθηκαν στην Αλεξάνδρεια υπό τον Μέγα Θεοδόσιο και αργότερα επέστρεψαν στη Χαλκηδόνα. Μετά την κατάληψη της Χαλκηδόνας από τους Πέρσες (617), τα λείψανα της Αγίας Ευφημίας μεταφέρθηκαν στην Κωνσταντινούπολη, όπου και παραμένουν μέχρι σήμερα.